Khái niệm 'tỳ vị hư tổn' và 'khí không lưu thông' mà Đông y bảo giám đề cập từ hàng trăm năm trước có thể được giải thích dưới góc nhìn y học hiện đại như sự sai lệch trong quá trình truyền đạt thông tin và rối loạn chức năng của hệ thống tiêu hóa. Hãy cùng xem điều gì thực sự xảy ra trong cơ thể khi chúng ta ăn quá nhiều.
Khi tiếp nhận thức ăn, dạ dày sẽ giãn ra như một quả bóng bay. Trên thành dạ dày có các cảm biến được gọi là thụ thể thụ cảm sức căng, gửi tín hiệu về mức độ giãn nở của dạ dày lên não bộ. Tuy nhiên, khi ăn quá mức, các thụ thể này bị kích thích dữ dội và não bộ sẽ nhận diện đây là trạng thái quá tải. Lúc này, thông qua tuyến đường cao tốc mang tên trục ruột não, dây thần kinh phế vị được kích hoạt và gây ra hàng loạt triệu chứng khó chịu ở cơ quan tiêu hóa.
Đặc biệt, việc ăn quá nhiều làm rối loạn hệ thần kinh tự chủ, nơi điều hòa nhu động đường tiêu hóa. Dây thần kinh phế vị là thành phần chủ chốt của thần kinh phó giao cảm, có nhiệm vụ thúc đẩy tiêu hóa. Thế nhưng, tình trạng giãn dạ dày quá mức hoặc ứ trệ thức ăn chưa tiêu lại có thể làm chậm hoặc gây rối loạn tốc độ làm rỗng dạ dày. Quá trình tiêu hóa bị trì hoãn khiến thức ăn lưu lại trong dạ dày quá lâu, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển quá mức hoặc sinh thêm nhiều khí, làm tăng cảm giác ợ trướng và chướng bụng.
Bên cạnh đó, ăn quá no còn làm xáo trộn các hormone điều hòa cảm giác thèm ăn. Thông thường, khi ăn, các hormone tạo cảm giác no như leptin và cholecystokinin (CCK) sẽ được tiết ra. Nhưng nếu ăn quá nhanh và quá nhiều, những hormone này không kịp tiết ra hoặc não bộ chưa kịp nhận biết tín hiệu. Hậu quả là bạn đã ăn quá mức trước khi kịp nhận ra mình đã no, và sự khó chịu bắt đầu ập đến sau đó. Hiện tượng tăng tiết axit dạ dày từ tế bào niêm mạc ruột và dạ dày, hoặc axit trào ngược lên thực quản cũng rất phổ biến sau khi ăn quá độ, có thể dẫn đến viêm thực quản, ợ nóng và trào ngược axit. Hiện tượng khí không thể thăng giáng trong Đông y bảo giám hoàn toàn tương ứng với các cơ chế của y học hiện đại như suy giảm nhu động đường tiêu hóa, mất cân bằng nội tiết tố và quá tải hệ thần kinh. Cơ thể phản ứng rất nhạy cảm với áp lực từ việc ăn quá độ, và mọi triệu chứng khó chịu lúc này chính là tín hiệu SOS mạnh mẽ thông báo rằng dạ dày cần được giải cứu.
