Nếu xuất hiện cơn đau bụng dữ dội nhói ra tận sau lưng kèm nôn mửa, đây không đơn thuần là khó tiêu hay dư âm say rượu mà có thể là tín hiệu cảnh báo rất nguy hiểm của bệnh viêm tụy cấp. Viêm tụy là tình trạng viêm xuất hiện ở tụy, cơ quan giữ vai trò nòng cốt trong tiêu hóa và chuyển hóa của cơ thể. Tụy nằm phía sau dạ dày, đảm nhiệm tiết ra enzyme tiêu hóa và hormone điều hòa đường huyết như insulin và glucagon.
Viêm tụy cấp xảy ra do quá trình tự tiêu hóa (autodigestion), khi các enzyme tiêu hóa mạnh mẽ do tụy tạo ra bị kích hoạt ngay bên trong tụy trước khi kịp bài tiết ra ngoài, tự tiêu hủy chính bản thân tuyến tụy. Tế bào tụy bị tổn thương dẫn đến viêm, phản ứng viêm này có thể lan sang các mô xung quanh và các cơ quan khác, gây ra biến chứng nặng nề.
Hai nguyên nhân phổ biến nhất chính là sỏi mật và rượu bia. Sỏi mật từ túi mật rơi xuống làm tắc nghẽn lối đi của mật ở ống mật chủ, từ đó có thể chặn luôn đường thoát của dịch tụy. Khi dịch tụy không thể bài tiết và ứ đọng lại trong tụy, quá trình tự tiêu hóa nêu trên sẽ bắt đầu. Một thủ phạm chính khác là cồn, gây tổn thương trực tiếp lên tế bào tụy, kích hoạt sớm men tụy và làm tắc ống tụy dẫn đến viêm, gây viêm tụy qua nhiều cơ chế khác nhau. Nếu xuất hiện cơn đau bụng nghiêm trọng sau khi uống nhiều rượu bia, bạn tuyệt đối không được xem nhẹ. Ngoài ra còn có nhiều nguyên nhân khác như tăng triglyceride máu, một số loại thuốc, chấn thương bụng, nhiễm trùng virus, yếu tố di truyền.
Triệu chứng điển hình của viêm tụy cấp là cơn đau thượng vị dữ dội khởi phát đột ngột, có đặc điểm lan ra sau lưng tựa như có chiếc thắt lưng siết chặt lấy người. Nhiều bệnh nhân chia sẻ rằng cơn đau dữ dội đến mức không thể nằm yên dù chỉ một khoảnh khắc. Đi kèm với đau là buồn nôn, nôn; trường hợp nặng có thể xuất hiện sốt, ốm lạnh, mạch nhanh, chướng bụng, đau khi ấn. Thậm chí vàng da cũng có thể xảy ra nếu ống mật bị tắc nghẽn.
Khi xuất hiện các triệu chứng này, người bệnh cần đến bệnh viện ngay lập tức. Bác sĩ sẽ kiểm tra nồng độ men tụy như amylase, lipase thông qua xét nghiệm máu, đồng thời chẩn đoán mức độ viêm của tụy và kiểm tra sự hiện diện của sỏi mật thông qua chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ hoặc siêu âm bụng. Chẩn đoán và điều trị sớm vô cùng quan trọng. Nếu để mặc, mô tụy có thể bị hoại tử hoặc nhiễm trùng; trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng do các biến chứng toàn thân như suy thận, suy hô hấp và suy đa tạng. Việc điều trị chủ yếu bao gồm nhịn ăn để tụy được nghỉ ngơi, truyền dịch tĩnh mạch, kiểm soát cơn đau, dùng thuốc kháng sinh khi cần thiết, và tùy thuộc vào nguyên nhân có thể cần phẫu thuật lấy sỏi mật hoặc phẫu thuật loại bỏ mô hoại tử.
Nếu đang gặp phải những triệu chứng nêu trên, bạn tuyệt đối đừng xem nhẹ với suy nghĩ rằng mình sẽ tự khỏi. Viêm tụy rất cần được phòng ngừa, và một khi đã phát bệnh thì điều trị nhanh chóng là giải pháp tối ưu. Hiểu rõ tín hiệu nguy hiểm cơ thể gửi đến và chủ động ứng phó là cách khôn ngoan nhất để bảo vệ sức khỏe.
