Giờ đây, chúng ta hãy thử nhìn lại trí tuệ từ Đông y bảo giám dưới lăng kính y học hiện đại. Khái niệm 'dạ dày hư và nhiệt' trong Đông y bảo giám ngày nay có thể được giải thích bằng bệnh lý 'liệt dạ dày do đái tháo đường (Diabetic Gastroparesis)'. Đúng như tên gọi, đây là biến chứng của bệnh đái tháo đường, đặc trưng bởi tình trạng giảm nhu động tiêu hóa khiến thức ăn không thể chuyển thuận lợi từ dạ dày xuống ruột non. Trong dạ dày của chúng ta có một dây thần kinh rất quan trọng là 'dây thần kinh phế vị (Vagus Nerve)', chịu trách nhiệm điều hòa co bóp và thư giãn cơ dạ dày để tiêu hóa và đưa thức ăn xuống dưới.
Vấn đề là ở người bệnh đái tháo đường, đặc biệt là người không kiểm soát tốt đường huyết trong thời gian dài, dây thần kinh phế vị này có thể bị tổn thương. Tình trạng tăng đường huyết gây tổn thương các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng thần kinh, đồng thời gây phản ứng viêm trực tiếp tại dây thần kinh, làm hỏng chức năng của tế bào thần kinh. Tình trạng này tương tự như dây điện lâu ngày bị mòn vỏ bọc và hư hại mạch bên trong. Khi dây thần kinh phế vị tổn thương, dạ dày như chiếc động cơ hỏng hóc, không thể chuyển động nhịp nhàng theo đúng chu kỳ. Các cơ dạ dày co bóp thất thường hoặc ngưng cử động hoàn toàn, khiến thức ăn ứ đọng quá lâu trong dạ dày.
Điều gì sẽ xảy ra khi thức ăn đình trệ trong dạ dày? Triệu chứng phổ biến nhất chính là buồn nôn và nôn. Đặc biệt là vài giờ sau bữa ăn, thậm chí sang tận hôm sau, người bệnh vẫn có thể nôn ra thức ăn chưa tiêu hóa. Ngoài ra, cảm giác 'no sớm' dù chỉ ăn một lượng rất nhỏ, 'chướng bụng' căng tức khó chịu, cùng tình trạng chán ăn và sút cân cũng có thể đi kèm. Những triệu chứng này không dừng lại ở mức gây khó chịu thông thường, mà còn làm suy giảm chất lượng cuộc sống nghiêm trọng và dẫn đến mất cân bằng dinh dưỡng.
Nguy hiểm hơn, liệt dạ dày do đái tháo đường khiến việc kiểm soát đường huyết càng thêm nan giải. Do thời gian thức ăn lưu lại trong dạ dày không ổn định, việc dự đoán đường huyết sau ăn tăng khi nào và tăng bao nhiêu trở nên vô cùng khó khăn. Có những ngày đường huyết sau ăn tăng vọt, có những ngày thức ăn tiêu hóa chậm khiến đường huyết tăng đột biến muộn màng, hoặc ngược lại sau khi tiêm insulin mà thức ăn chưa kịp xuống ruột non sẽ đẩy người bệnh vào cơn hạ đường huyết. Dao động đường huyết thất thường tạo thành một vòng luẩn quẩn khiến việc quản lý bệnh đái tháo đường thêm phức tạp. Do đó, người bệnh đái tháo đường cần đặc biệt lưu tâm đến các triệu chứng dạ dày. Có thể xem 'dạ dày hư' tương ứng với tình trạng giảm nhu động tiêu hóa do tổn thương dây thần kinh phế vị, còn 'nhiệt' tương ứng với phản ứng viêm hoặc rối loạn chức năng do tăng đường huyết. Trí tuệ cổ xưa trong Đông y bảo giám trùng khớp kỳ diệu với những phát hiện khoa học của y học hiện đại, giúp chúng ta thấu hiểu sâu sắc hơn về cơ thể mình.
