Trong y học hiện đại, chứng hoắc loạn của Đông y bảo giám phần lớn được giải thích là 'viêm dạ dày ruột cấp tính', đặc biệt là 'ngộ độc thực phẩm' hoặc 'viêm ruột'. Khi ăn phải thức ăn ôi thiu hay thực phẩm nhiễm khuẩn, virus, hệ tiêu hóa của chúng ta, đặc biệt là dạ dày và ruột, sẽ phát sinh phản ứng viêm cấp tính. Viêm dạ dày ruột cấp tính này không chỉ là chứng khó tiêu đơn thuần mà còn gây ra tình trạng khẩn cấp cho cả hệ thống phức tạp của cơ thể.
Vấn đề đầu tiên xuất hiện là sự thay đổi đột ngột trong môi trường vi sinh vật đường ruột. Khi vi khuẩn có hại tăng sinh ồ ạt hoặc tiết ra độc tố, chúng sẽ gây tổn thương trực tiếp đến các tế bào niêm mạc ruột, cản trở sự hấp thu nước và chất điện giải, đồng thời kích thích bài tiết ngược lại. Điều này dẫn đến tiêu chảy, trường hợp nặng có thể dẫn tới mất nước do mất cân bằng điện giải và dịch thể. 'Sự hỗn loạn chuyển hóa thủy dịch' được nhắc đến trong Đông y bảo giám hoàn toàn tương đồng với cơ chế này.
Hơn nữa, hệ tiêu hóa kết nối chặt chẽ với hệ thần kinh ruột (enteric nervous system, ENS), nơi được ví như 'bộ não thứ hai' của cơ thể. Các chất có hại hoặc phản ứng viêm kích thích ENS, từ đó gửi tín hiệu qua dây thần kinh phế vị (vagus nerve) đến trung tâm nôn của não. Khi não tiếp nhận tín hiệu này, nó sẽ kích thích nhu động dạ dày ruột vận động theo chiều ngược lại để gây nôn. Đây là cơ chế tự bảo vệ của cơ thể nhằm nhanh chóng tống xuất độc tố ra ngoài, nhưng đồng thời cũng đi kèm với cảm giác vô cùng mệt mỏi và đau đớn. Cách diễn đạt 'khí bị vặn xoắn' trong Đông y bảo giám có thể chính là phép ẩn dụ cho trạng thái rối loạn đột ngột của hệ thần kinh này.
Xa hơn nữa, viêm dạ dày ruột cấp tính không chỉ là vấn đề của riêng cơ quan tiêu hóa mà còn kích hoạt đáp ứng miễn dịch toàn thân. Khi niêm mạc ruột bị tổn thương, tính thấm ruột gia tăng khiến các chất có hại có thể xâm nhập vào máu, dẫn đến phản ứng viêm toàn thân đi kèm các triệu chứng như sốt, ốm lạnh và đau cơ. Các chất trung gian gây viêm như cytokine được tiết ra khiến toàn bộ cơ thể chuyển sang trạng thái cảnh giác. Chuỗi quá trình này tương đồng một cách đáng kinh ngạc với cái nhìn sâu sắc của Đông y bảo giám, vốn coi sự suy giảm chức năng của tỳ vị không chỉ là chứng khó tiêu đơn thuần mà là 'sự hỗn loạn của khí' trên toàn cơ thể. Do đó, trong y học hiện đại, việc điều trị viêm dạ dày ruột cấp tính không dừng lại ở việc ức chế triệu chứng mà hướng tới phục hồi sức khỏe đường ruột, duy trì cân bằng điện giải và dịch thể, cũng như ổn định hệ thống miễn dịch.
