Biểu hiện của chứng hoắc loạn trong Đông y bảo giám rất tương đồng với bệnh viêm dạ dày ruột cấp tính trong y học hiện đại, đặc biệt là viêm ruột do virus thường bùng phát vào mùa đông. Những tác nhân xâm nhập siêu nhỏ mà chúng ta thường gọi là norovirus hay rotavirus này chủ yếu xâm nhập vào cơ thể qua thức ăn, nguồn nước bị ô nhiễm hoặc qua tiếp xúc với người bệnh. Khi các virus này tấn công tế bào niêm mạc ruột, cơ thể chúng ta sẽ khởi động một đáp ứng miễn dịch quy mô lớn để ngăn chặn kẻ xâm nhập.
Khi virus gây nhiễm trùng các tế bào niêm mạc ruột, chức năng của tế bào ruột bị tổn thương làm cản trở quá trình hấp thu chất dinh dưỡng và nước, đồng thời kích thích lòng ruột tiết ra quá mức nước và chất điện giải. Chính vì vậy, tình trạng tiêu chảy phân nước liên tục xuất hiện. Thêm vào đó, độc tố của virus kích thích dạ dày sẽ kéo theo triệu chứng nôn mửa. Hiện tượng ớn lạnh và sốt là cơ chế phòng vệ tự nhiên của hệ thống miễn dịch, nhằm tăng thân nhiệt để ức chế sự nhân lên của virus trong lúc chiến đấu chống lại mầm bệnh.
Điều đặc biệt quan trọng cần lưu ý là mất nước. Khi tiêu chảy phân nước và nôn mửa kéo dài, nước cùng các chất điện giải quan trọng như natri, kali trong cơ thể sẽ bị thất thoát nhanh chóng, đe dọa nghiêm trọng đến sự cân bằng nội môi. Mất nước nghiêm trọng không chỉ gây cảm giác mệt lả, chóng mặt mà trong trường hợp nặng còn có thể dẫn tới sốc. Ở trẻ em hoặc người cao tuổi, tiến trình mất nước có thể diễn ra nhanh hơn và nguy hiểm hơn nên cần đặc biệt cẩn trọng. Y học hiện đại đã làm sáng tỏ rằng viêm dạ dày ruột cấp tính là kết quả tác động phức tạp giữa phản ứng quá mức của hệ thống miễn dịch, tổn thương niêm mạc ruột do nhiễm trùng virus và tình trạng mất cân bằng nước và điện giải kéo theo. Tổn thương niêm mạc ruột cũng tác động đến môi trường vi sinh vật đường ruột, tức hệ vi sinh vật đường ruột, khiến quá trình hồi phục chậm lại. Một hệ vi sinh vật đường ruột khỏe mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì vững chắc hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột và điều hòa đáp ứng miễn dịch, nhưng khi virus xâm nhập làm mất đi trạng thái này thì quá trình hồi phục có thể kéo dài hơn. Rốt cuộc, tình trạng mất cân bằng trong cơ thể được đề cập trong Đông y bảo giám cũng được soi sáng theo y học hiện đại thông qua các cơ chế phối hợp gồm tổn thương niêm mạc ruột, đáp ứng miễn dịch và loạn khuẩn đường ruột.
