Nhìn nhận khái niệm 'tỳ vị' trong Đông y bảo giám qua lăng kính y học hiện đại, trung tâm của hệ thống này chính là tuyến tụy. Tụy nằm ở vùng bụng trên, phía sau dạ dày, tuy nhỏ bé nhưng đảm nhận hai chức năng rất lớn: chức năng nội tiết tiết ra insulin điều hòa đường huyết, và chức năng ngoại tiết tiết ra các enzyme tiêu hóa.
Các enzyme tiêu hóa do tụy tiết ra giống như những đầu bếp chuyên nghiệp cắt thái, ninh nấu nguyên liệu: amylase phân giải carbohydrate, protease phân giải protein, và quan trọng nhất là lipase chịu trách nhiệm phân giải chất béo. Những enzyme này phân tách thức ăn thành các phần tử nhỏ để ruột non hấp thu chất dinh dưỡng hiệu quả. Nếu quá trình này không diễn ra trơn tru, thức ăn dù bổ dưỡng đến đâu cũng không đem lại lợi ích cho cơ thể.
Khi chức năng tụy suy giảm, hay còn gọi là suy tụy ngoại tiết (PEI), lượng enzyme tiêu hóa tiết ra không đủ khiến thức ăn không được phân giải trọn vẹn. Chất béo đòi hỏi nhiều lipase để tiêu hóa hơn các chất dinh dưỡng khác, vì thế khi chức năng tụy suy giảm, vấn đề tiêu hóa chất béo thường xuất hiện đầu tiên. Điều này hoàn toàn tương đồng với lời dạy của Đông y bảo giám về tình trạng suy giảm chức năng vận hóa của tỳ vị.
Chất béo không được tiêu hóa hết ở ruột non sẽ trôi thẳng xuống đại tràng, biểu hiện thành tình trạng đi ngoài phân mỡ. Phân có đặc điểm dính nhờn, nổi váng dầu mỡ trên mặt nước hoặc bám chặt vào bồn cầu. Đây không đơn thuần là táo bón hay tiêu chảy thông thường, mà là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang gặp trở ngại trong việc hấp thu chất dinh dưỡng, phản ánh rõ nét chứng kém hấp thu dinh dưỡng chứ không dừng lại ở khó tiêu đơn thuần.
Suy giảm chức năng tụy kéo dài không chỉ gây đi ngoài phân mỡ. Khả năng hấp thu protein và carbohydrate cũng kém dần đi, dẫn tới tình trạng kém hấp thu dinh dưỡng mạn tính: dù ăn uống bình thường nhưng người vẫn gầy rộc và kiệt sức. Các vitamin tan trong chất béo như vitamin A, D, E, K cần chất béo để hấp thu; khi chất béo không tiêu hóa được, cơ thể cũng rất dễ thiếu hụt các vitamin này. Trường hợp nặng có thể dẫn đến loãng xương, suy giảm thị lực, giảm miễn dịch, teo cơ, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.
Nguyên nhân gây suy tụy ngoại tiết khá đa dạng. Thường gặp nhất là tổn thương mô do viêm tụy mạn tính, các bệnh di truyền như xơ nang, ung thư tụy, biến chứng sau phẫu thuật cắt dạ dày, hay các bệnh tự miễn. Như vậy, suy giảm chức năng tụy không phải là rối loạn tiêu hóa thông thường mà là tình trạng cần tìm đúng nguyên nhân gốc rễ để điều trị.
Việc chẩn đoán có thể thực hiện thông qua xét nghiệm elastase trong phân để kiểm tra lượng men tụy, hoặc nghiệm pháp kích thích secretin để đánh giá trực tiếp chức năng tụy. Bên cạnh đó, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ cũng giúp kiểm tra những bất thường về mặt cấu trúc của tụy. Y học hiện đại ngày nay đã làm sáng tỏ chi tiết chức năng của tuyến tụy, và điều này rất tương đồng với cái nhìn toàn diện về chức năng vận hóa của tỳ vị trong Đông y bảo giám. Quá trình biến thức ăn thành nguồn năng lượng nuôi sống cơ thể diễn ra vô cùng tinh tế, và thân thể ta đang không ngừng nỗ lực từng ngày. Việc lắng nghe những tín hiệu nhỏ từ cơ thể là điều vô cùng cần thiết.
