Mỗi đêm tim đập rộn ràng bốc hỏa không ngủ được, Đông y bảo giám mách bạn cách hạ 'tâm hỏa gây mất ngủ'

Nhìn nhận trí tuệ của Đông y bảo giám dưới lăng kính y học hiện đại, hiện tượng ‘tâm hỏa bốc lên trên’ có thể được giải thích bằng sự mất cân bằng tinh vi của hệ thần kinh tự chủ và hệ thống hormone trong cơ thể. Triệu chứng mỗi đêm tim nóng bừng không ngủ được liên quan mật thiết đến ‘sự kích hoạt quá mức của hệ thần kinh giao cảm’. Thần kinh giao cảm có nhiệm vụ làm căng thẳng cơ thể và huy động năng lượng để ‘chuẩn bị chiến đấu hoặc bỏ chạy’. Khi căng thẳng hoặc lo âu kéo dài, thần kinh giao cảm bị hưng phấn quá mức cần thiết khiến nhịp tim tăng nhanh, huyết áp tăng cao, cơ bắp căng cứng và thân nhiệt tăng lên. Cảm giác bức bối và nóng bừng do lượng máu tuần hoàn quá mức lên vùng đầu chính là cách giải thích hiện đại cho ‘cảm giác bốc hỏa’.

Giấc ngủ chỉ thực sự đến khi thần kinh phó giao cảm được kích hoạt, giúp cơ thể thư giãn và ổn định. Tuy nhiên, nếu thần kinh giao cảm vẫn không ngừng hoạt động mạnh mẽ vào ban đêm, não bộ sẽ liên tục duy trì trạng thái tỉnh táo và ức chế tiết hormone giấc ngủ như melatonin. Hạch hạnh nhân (amygdala) trong não là vùng trọng yếu phụ trách nỗi sợ hãi và lo âu; khi cảm xúc bất an kéo dài, hạch hạnh nhân sẽ phản ứng quá mẫn, liên tục tái tạo các suy nghĩ âu lo mỗi khi bạn cố gắng chìm vào giấc ngủ. Điều này tạo nên một vòng luẩn quẩn làm cản trở cả chức năng của vùng dưới đồi (hypothalamus) - nơi điều hòa giấc ngủ, lẫn tuyến tùng (pineal gland) - nơi tham gia tiết melatonin.

Hơn nữa, căng thẳng mạn tính làm gia tăng tiết hormone căng thẳng ‘cortisol’. Bình thường cortisol đạt mức cao nhất vào buổi sáng và phải giảm xuống mức thấp nhất vào ban đêm. Thế nhưng do căng thẳng khiến nồng độ cortisol duy trì ở mức cao vào ban đêm, cơ thể sẽ nhận định đây là ‘tình trạng khẩn cấp’ và gây khó ngủ, điều này hoàn toàn tương đồng với việc ‘tâm hỏa’ không ngừng bùng cháy trong Đông y bảo giám.

Bên cạnh đó, sự mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh cũng ảnh hưởng lớn đến chứng mất ngủ. Serotonin, được gọi là hormone hạnh phúc, là tiền chất của melatonin; và acid gamma-aminobutyric (GABA) giúp ổn định não bộ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo giấc ngủ. Lo âu và căng thẳng phá vỡ sự cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh này, làm tăng mức độ hưng phấn của não bộ và gây khó thư giãn, cuối cùng trở thành nguyên nhân cản trở giấc ngủ sâu. Trái tim nóng bừng và những đêm trằn trọc chính là tín hiệu cầu cứu mạnh mẽ: ‘Tôi muốn được nghỉ ngơi!’ từ thể xác lẫn tâm trí của bạn.