Khi cơ thể chịu căng thẳng, não bộ sẽ phát lệnh khẩn cấp và tiết ra hormone căng thẳng mang tên cortisol thông qua trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận. Cortisol cung cấp năng lượng ngắn hạn để đối phó với căng thẳng, nhưng nếu tiết ra mạn tính thì sẽ trở thành vấn đề. Cortisol kích thích sự thèm ăn, đặc biệt là thủ phạm làm tăng cảm giác thèm muốn các món nhiều đường và chất béo. Đó là bởi những món ăn này kích hoạt tạm thời hệ thống tưởng thưởng của não bộ, thúc đẩy tiết ra chất khoái cảm dopamine. Não bộ mệt mỏi vì căng thẳng sẽ dễ dàng rơi vào sự cám dỗ của dopamine này.
Việc cảm giác thèm ăn bùng nổ dữ dội vào ban đêm cũng liên quan mật thiết đến cơ chế này. Khi đêm xuống, cơ thể chúng ta phải tiết ra melatonin để điều hòa giấc ngủ, leptin – hormone mang lại cảm giác no – cần tăng lên, và ghrelin – hormone kích thích sự thèm ăn – cần giảm xuống. Tuy nhiên, khi căng thẳng và thói quen sinh hoạt thất thường phá vỡ cân bằng hormone này, ghrelin vẫn duy trì ở mức cao vào ban đêm và hiện tượng kháng leptin xuất hiện, khiến bạn khó cảm nhận được cảm giác no dù bụng đã đầy. Khi có thêm cortisol tác động, vòng luẩn quẩn tìm kiếm đồ ăn đêm muộn lại tiếp tục tái diễn.
'Ăn uống theo cảm xúc (emotional eating)' – tìm đến thức ăn để xoa dịu cơn đói cảm xúc chứ không phải vì đói bụng đơn thuần – lại càng nguy hiểm hơn. Đặc biệt, đồ ngọt làm đường huyết tăng vọt, kích thích tiết serotonin mang lại cảm giác hạnh phúc tạm thời, nhưng ngay sau đó đường huyết tụt dốc khiến bạn rơi vào cái vòng luẩn quẩn của 'đường huyết tăng đột biến' và 'kháng insulin', khiến cơn thèm ngọt càng trở nên dữ dội. Về lâu dài, điều này không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường, bệnh tim mạch, mà còn gây gánh nặng cho hệ tiêu hóa, dẫn đến rối loạn tiêu hóa mạn tính hoặc viêm thực quản trào ngược. Chúng ta nhất định phải ghi nhớ sự thật rằng hệ thống não bộ và hormone của cơ thể phản ứng vô cùng nhạy cảm trước ngọn lửa cảm xúc, tức 'hỏa'.
