Lời dạy trong Đông y bảo giám chứa đựng trí tuệ của tiền nhân giải thích rất chính xác về bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD, Gastroesophageal Reflux Disease) theo y học hiện đại. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản là một bệnh mạn tính xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới (LES: Lower Esophageal Sphincter) nằm giữa dạ dày và thực quản đóng không chặt, khiến axit dạ dày hoặc chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản gây viêm, từ đó dẫn đến nhiều triệu chứng đa dạng như ợ nóng, ợ chua, cảm giác vướng họng, ho mạn tính.
‘Hỏa ở vị’ trong Đông y bảo giám có thể hiểu là phản ứng viêm và loét phát sinh khi niêm mạc thực quản bị tổn thương bởi axit dạ dày. Vì axit dạ dày là chất có tính axit mạnh, nên khác với niêm mạc dạ dày vốn thích hợp với môi trường axit, niêm mạc thực quản khi tiếp xúc với axit dạ dày sẽ dễ bị tổn thương và viêm nhiễm, gây ra cảm giác đau như thiêu đốt. Trường hợp nghiêm trọng có thể tiến triển thành thực quản Barrett (Barrett’s esophagus) làm biến tính niêm mạc thực quản, nên cần hết sức chú ý.
Lời giải thích cổ điển rằng các yếu tố cảm xúc như uất hỏa hay giận dữ ảnh hưởng đến triệu chứng trào ngược được làm sáng tỏ rất rõ ràng dưới góc nhìn khoa nội tiết thần kinh hiện đại. Khi chịu căng thẳng, cơ thể chúng ta kích hoạt phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy (fight-or-flight), và lúc này hormone căng thẳng như cortisol sẽ được tiết ra. Hormone này có thể làm tăng tiết axit dạ dày hoặc làm suy yếu chức năng của cơ thắt thực quản dưới, tạo môi trường thuận lợi cho chất trong dạ dày trào ngược lên. Căng thẳng cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của dây thần kinh phế vị (Vagus nerve), làm cản trở nhu động đường tiêu hóa và kéo dài thời gian làm rỗng dạ dày, từ đó tăng nguy cơ axit dạ dày trào ngược lên thực quản. Khi vận động cơ trơn dạ dày bị chậm lại, chứng khó tiêu sẽ trở nên nặng hơn, tạo thành một vòng xoắn luẩn quẩn khiến chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản.
Thói quen ăn uống sai lầm như ăn thức ăn nhiều dầu mỡ và kích thích, ăn quá no, ăn đêm sẽ kích thích tăng tiết axit dạ dày quá mức và làm chậm quá trình tiêu hóa, khiến dạ dày duy trì trạng thái căng phồng trong thời gian dài. Điều này gây áp lực lên cơ thắt thực quản dưới, dẫn đến giãn cơ vòng và khiến trào ngược dễ xảy ra hơn. Caffeine, rượu bia và nicotin cũng là những nguyên nhân chính làm giãn cơ vòng. Trí tuệ của Đông y bảo giám không đơn thuần là câu chuyện xưa cũ, mà đã nhìn thấu rằng thói quen sinh hoạt và trạng thái tâm lý của người hiện đại chính là nguyên nhân cốt lõi châm ngòi cho ngọn lửa mang tên bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Song song với việc điều trị bằng thuốc, việc cải thiện những thói quen sinh hoạt này cần được duy trì đồng thời mới có thể ngăn ngừa tái phát và tìm lại cuộc sống khỏe mạnh.
