Khái niệm hư lao cùng tình trạng khí huyết, âm dương suy giảm trong Đông y bảo giám có thể được giải thích dưới góc nhìn y học hiện đại là sự mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ và hệ thần kinh nội tiết. Cảm giác ngủ dậy vẫn mệt mỏi không chỉ đơn giản là thiếu về lượng, mà là tín hiệu cảnh báo chất lượng giấc ngủ đang bị suy giảm nghiêm trọng.
Suốt đêm, não bộ trải qua nhiều giai đoạn ngủ gồm ngủ nông, ngủ sâu, giấc ngủ REM để phục hồi cơ thể và tâm trí. Đặc biệt trong giấc ngủ sâu hay còn gọi là giấc ngủ sóng chậm khi hoạt động não chậm lại, hormone tăng trưởng được tiết ra giúp tái tạo tế bào và phục hồi mô diễn ra mạnh mẽ, chức năng miễn dịch được củng cố, đồng thời chất thải tích tụ trong não bộ ban ngày cũng được đào thải. Nhưng nếu căng thẳng hay lối sống thiếu điều độ khiến giai đoạn ngủ sâu này không được đảm bảo, thì dù bạn có ngủ bao lâu đi nữa, cơ thể vẫn uể oải và mệt mỏi không thể tiêu biến.
Sự suy giảm chất lượng giấc ngủ này chịu tác động lớn từ hệ thống phản ứng căng thẳng của cơ thể, bao gồm trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận và hệ thần kinh tự chủ. Căng thẳng kéo dài kích hoạt quá mức trục HPA làm gia tăng tiết cortisol, loại hormone gây tỉnh táo và cản trở giấc ngủ. Khi đêm đến, thời điểm cần được nghỉ ngơi thư thái mà nồng độ cortisol vẫn ở mức cao, bạn sẽ rất khó tiến vào giấc ngủ sâu và chỉ ngủ chập chờn. Điều này tương đồng với trạng thái âm khí bất túc trong Đông y bảo giám, tức cơ thể không thể nghỉ ngơi đúng lúc cần nghỉ.
Thêm vào đó, hệ thần kinh tự chủ điều hòa các chức năng sinh học tự nhiên như nhịp tim, tiêu hóa, hô hấp và giấc ngủ, được chia thành thần kinh giao cảm và thần kinh phó giao cảm. Thần kinh giao cảm gây căng thẳng và tiêu hao năng lượng như trong phản ứng chiến đấu hay bỏ chạy, còn thần kinh phó giao cảm giúp cơ thể thư giãn và tích lũy năng lượng như phản ứng nghỉ ngơi và tiêu hóa. Người hiện đại do áp lực công việc, thói quen dùng điện thoại thông minh và môi trường cạnh tranh nên thần kinh giao cảm thường xuyên bị kích hoạt quá mức. Nếu ban đêm thần kinh giao cảm vẫn chiếm ưu thế, cơ thể sẽ không chuẩn bị cho giấc ngủ mà tiếp tục duy trì trạng thái căng thẳng, cản trở giấc ngủ sâu. Trạng thái này gắn liền với khái niệm tiêu hao khí huyết trong Đông y bảo giám, khiến năng lượng bị tiêu hao vô ích mà không thể phục hồi.
Ngoài ra, sự gián đoạn tiết hormone melatonin gây buồn ngủ hoặc mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh như serotonin cũng là căn nguyên dẫn đến rối loạn giấc ngủ. Tiếp xúc với ánh sáng mạnh hay màn hình điện thoại vào đêm muộn sẽ ức chế sản sinh melatonin, làm xáo trộn nhịp sinh học. Những yếu tố phức tạp này kết hợp lại sẽ khiến chất lượng giấc ngủ suy giảm mạn tính, ngủ bao nhiêu cũng mệt, về lâu dài có thể dẫn tới suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính.
