Nhìn nhận khái niệm ‘hư lao’ của Đông y bảo giám dưới góc độ khoa học hiện đại, ta thấy có rất nhiều điểm tương đồng với hội chứng mệt mỏi mạn tính hay hội chứng kiệt sức. Tình trạng này khác hoàn toàn với cảm giác mệt mỏi do thiếu ngủ thông thường. Có thể xem đây là trạng thái hệ thống ứng phó căng thẳng của cơ thể hoạt động quá mức dẫn đến rối loạn hoàn toàn.
Vậy trung tâm ứng phó căng thẳng của cơ thể nằm ở đâu? Đó chính là trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận ở não bộ. Khi căng thẳng xuất hiện, vùng dưới đồi tiết ra hormone giải phóng corticotropin, kích thích tuyến yên tiết hormone vỏ thượng thận, và cuối cùng tuyến thượng thận giải phóng các hormone căng thẳng như cortisol. Các hormone này đóng vai trò quan trọng trong việc huy động năng lượng giúp cơ thể ứng phó với biến cố và điều hòa đáp ứng miễn dịch.
Tuy nhiên, vấn đề sẽ nảy sinh khi các yếu tố gây căng thẳng kéo dài hoặc có cường độ quá cao. Giống như chiếc xe chạy tốc độ cao quá lâu khiến động cơ quá nhiệt và linh kiện hao mòn. Ban đầu, tuyến thượng thận cố gắng tiết nhiều cortisol để chống đỡ, nhưng lâu dần sẽ kiệt sức và không thể tiết ra lượng thích hợp được nữa. Tình trạng này còn được gọi là mệt mỏi tuyến thượng thận.
Điều gì sẽ xảy ra khi nồng độ cortisol mất cân bằng? Trước hết, nhịp thức ngủ sẽ hoàn toàn bị xáo trộn, tạo nên nhịp điệu bất thường như trằn trọc khó ngủ vào ban đêm nhưng lại ngủ gà ngủ gật vào ban ngày. Miễn dịch cũng suy giảm khiến bạn dễ cảm lạnh hoặc ốm vặt, các phản ứng viêm cũng dễ bùng phát. Ngoài ra, việc điều hòa đường huyết gặp trục trặc khiến bạn thèm ngọt nhiều hơn, hoặc chức năng cơ quan tiêu hóa giảm sút làm bụng dạ luôn khó chịu. Chức năng não bộ cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Trí nhớ và khả năng tập trung sa sút, khả năng phán đoán kém đi, tâm trạng thất thường dẫn đến trầm cảm hoặc lo âu. Tình trạng này liên quan chặt chẽ đến sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine.
Kết quả là, chức năng của ti thể, nơi sản xuất năng lượng cho cơ thể, bị suy giảm, các gốc tự do sản sinh quá mức đẩy nhanh quá trình tổn thương tế bào và tạo thành một vòng luẩn quẩn. Khi đó, dù có nghỉ ngơi bao nhiêu thì tế bào cũng khó phục hồi trọn vẹn, gây ra chứng mệt mỏi vô lực và đau nhức toàn thân. Sự cạn kiệt ‘tinh’ trong Đông y bảo giám chính là cách diễn giải tương ứng với tình trạng suy giảm chức năng phức hợp của não bộ, hệ nội tiết, hệ miễn dịch và chuyển hóa theo y học hiện đại.
