“Đau thắt vùng thượng vị nghẹt thở”: Xử trí khẩn cấp và phòng ngừa khi bị thực trệ cấp trong lúc ăn

Triệu chứng thực trệ cấp mà Đông y bảo giám mô tả là dòng khí bị tắc nghẽn, dưới lăng kính y học hiện đại, có thể xem là tình trạng xáo trộn tạm thời trong mối tương tác phức tạp giữa hệ thần kinh tự chủ và cơ quan tiêu hóa. Đặc biệt, dây thần kinh phế vị giữ vai trò trọng yếu nối liền não bộ với cơ quan tiêu hóa; khi ăn quá nhiều hoặc trong tình trạng thực trệ cấp, dây thần kinh phế vị bị kích thích quá mức có thể gây ra nhiều triệu chứng toàn thân. Sự giãn dạ dày đột ngột hoặc tình trạng khó tiêu kích thích dây thần kinh phế vị khiến tim đập nhanh, toát mồ hôi lạnh, chóng mặt, thậm chí dẫn đến ngất. Đây chính là cách cơ thể phát tín hiệu khẩn cấp rằng thức ăn không được tiêu hóa bình thường. Hiện tượng giảm nhu động đường tiêu hóa khiến thức ăn lưu lại trong dạ dày quá lâu, trong khi axit dạ dày vẫn tiếp tục tiết ra mà không được giải tỏa, dẫn tới kích thích mạnh lên thành dạ dày và làm cơn đau thêm dữ dội. Khi cơ dạ dày co giật, chúng ta sẽ cảm nhận cơn đau quặn thắt mà dân gian hay gọi là co thắt dạ dày. Trong suốt quá trình này, cơ môn vị nằm giữa dạ dày và tá tràng bị co thắt hoặc đóng chặt khiến thức ăn không thể đi xuống cũng là một nguyên nhân quan trọng. Bên cạnh đó, áp lực tinh thần ở người hiện đại là một trong những yếu tố khởi phát thực trệ cấp thường gặp nhất. Căng thẳng khiến thần kinh giao cảm bị kích thích, từ đó ức chế chức năng của cơ quan tiêu hóa. Thay vì đi tới dạ dày, máu tập trung cung cấp cho cơ bắp hoặc não bộ, lượng enzyme tiêu hóa tiết ra sụt giảm và nhu động dạ dày ruột chậm lại. Lúc này, nếu tiếp tục nạp đồ ăn nhiều dầu mỡ hoặc đồ lạnh, cơ quan tiêu hóa vốn đã suy yếu vì căng thẳng sẽ không gánh vác nổi và sinh ra thực tích. Phản ứng viêm của dạ dày như viêm dạ dày cấp tính hay sự mất cân bằng men tụy cũng có thể dẫn tới các bệnh tiêu hóa cấp tính này. Ta rất dễ đơn thuần nghĩ rằng mình chỉ bị khó tiêu, nhưng thực ra bên trong cơ thể, hệ thần kinh và hệ nội tiết đang phối hợp phức tạp để phát đi cảnh báo khẩn cấp.