Y học hiện đại giải thích khái niệm vị khí thượng nghịch của Đông y bảo giám như thế nào? Chúng ta có thể hiểu đó chính là sự mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ và sự tương tác phức tạp của hệ tiêu hóa. Dạ dày không đơn thuần chỉ là cơ quan tiêu hóa thức ăn, mà còn sở hữu mạng thần kinh tinh vi đến mức được gọi là bộ não thứ hai liên tục giao tiếp với não bộ. Đặc biệt, dây thần kinh phế vị giống như một xa lộ kết nối não bộ và dạ dày, phản ứng vô cùng nhạy cảm với những kích thích cảm xúc như căng thẳng hay lo âu.
Hiện tượng khí bốc ngược lên được đề cập trong Đông y bảo giám có thể được diễn giải theo y học hiện đại là các triệu chứng như trào ngược axit dạ dày, rối loạn nhu động dạ dày, cùng với buồn nôn và nôn. Trong trạng thái căng thẳng tột độ, thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức, còn chức năng của thần kinh phó giao cảm lại suy giảm, dẫn đến việc tiết axit dạ dày nhiều bất thường, hoặc làm giảm nhu động dạ dày khiến quá trình tiêu hóa chậm lại và gây cảm giác ấm ách khó chịu. Đôi khi, các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản, gây ra cảm giác ợ nóng dữ dội và đau vùng thượng vị. Điều này chẳng khác nào tháp điều khiển của cơ thể là não bộ đã gửi nhầm tín hiệu tình huống khẩn cấp tới dạ dày.
Đặc biệt, niêm mạc dạ dày chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cortisol, một loại hormone căng thẳng. Căng thẳng mạn tính làm giảm lưu lượng máu đến niêm mạc dạ dày và ức chế tiết mucin, chất bảo vệ niêm mạc khỏi axit dạ dày, từ đó làm suy yếu thành dạ dày. Khi tình trạng này kết hợp thêm với thức ăn kích thích cay mặn hoặc việc ăn uống thất thường, niêm mạc dạ dày sẽ rất dễ bị viêm. Đây chính là cơ chế phát sinh điển hình của viêm dạ dày cấp tính. Mặc dù nhiễm khuẩn Helicobacter pylori, việc dùng một số loại thuốc hay uống rượu bia quá mức cũng là những nguyên nhân chính gây viêm dạ dày cấp tính, nhưng viêm dạ dày ở người hiện đại phần lớn lại do các yếu tố tâm lý và thói quen sinh hoạt tác động phức hợp tạo thành.
Buồn nôn và nôn là những triệu chứng xuất hiện khi trung tâm nôn của não bị kích hoạt, do tín hiệu bất thường từ dạ dày truyền lên não qua dây thần kinh phế vị, hoặc do sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin gây ảnh hưởng đến cảm giác và nhu động dạ dày ruột. Khái niệm thanh trọc tương can mà Đông y bảo giám đề cập có thể xem là một cái nhìn sâu sắc bao hàm cả phản ứng viêm và sự bất thường trong nhu động đường tiêu hóa phát sinh khi môi trường nội tại dạ dày mất cân bằng, tức là sự hài hòa giữa axit dạ dày, enzyme tiêu hóa và hệ vi sinh vật bị phá vỡ. Đây không chỉ đơn thuần là chứng ợ nóng, mà là tín hiệu mạnh mẽ cảnh báo toàn bộ cơ thể đã mất đi sự cân bằng, vì vậy tuyệt đối đừng xem nhẹ.
