Sau khi khỏi viêm ruột, nếu cơ thể tưởng chừng đã hồi phục nhưng bụng vẫn liên tục sôi ùng ục và khó chịu, bạn có thể nghĩ đến hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng (Post-Infectious Irritable Bowel Syndrome, PI-IBS). Trước đây, nhiều người thường bỏ qua và cho rằng ruột chỉ tạm thời nhạy cảm, nhưng y học hiện đại giải thích tình trạng này bằng những biến đổi sinh lý rất rõ ràng.
Đầu tiên, virus hoặc vi khuẩn gây viêm ruột làm tổn thương và viêm niêm mạc ruột. Tình trạng viêm này có thể vẫn còn sót lại một phần sau khi đã khỏi nhiễm trùng, duy trì trạng thái viêm vi thể (low-grade inflammation). Hiện tượng viêm vi thể làm tăng tính thấm niêm mạc ruột, khiến các chất bên ngoài dễ xâm nhập giống như tấm lưới vốn dày dặn nay bị thưa ra. Điều này kích thích hệ thần kinh ruột và gây tăng cảm giác (visceral hypersensitivity). Nói cách khác, trước những kích thích bình thường mà người khác không cảm thấy gì, ruột của bạn lại phản ứng quá mức, gây đau và khó chịu.
Một thay đổi quan trọng khác là sự xáo trộn của hệ vi sinh vật đường ruột (gut microbiome). Viêm ruột phá vỡ thế cân bằng giữa vi khuẩn có lợi và vi khuẩn có hại, làm giảm tính đa dạng của hệ vi sinh vật đường ruột và dẫn đến loạn khuẩn đường ruột (dysbiosis) khi vi khuẩn có hại chiếm ưu thế. Sự mất cân bằng này làm suy giảm chức năng ruột, đồng thời ảnh hưởng đến quá trình sản sinh chất dẫn truyền thần kinh, có thể dẫn đến thay đổi tâm trạng hoặc cảm giác lo âu.
Bên cạnh đó, rối loạn chức năng của một số tế bào trong ruột, đặc biệt là tế bào ưa crom đường ruột (enterochromaffin cells), cũng là nguyên nhân quan trọng gây ra PI-IBS. Những tế bào này tiết ra chất dẫn truyền thần kinh serotonin, tham gia trực tiếp vào việc điều hòa nhu động ruột và cảm giác tại ruột. Sau viêm ruột, chức năng của các tế bào này thay đổi khiến lượng serotonin tiết ra bất thường, gây rối loạn nhu động ruột và xuất hiện các triệu chứng quá mẫn.
Tất cả những thay đổi này liên kết với não bộ qua trục não-ruột (gut-brain axis), khiến các triệu chứng càng trở nên rõ rệt. Những yếu tố tinh thần như căng thẳng hay lo âu làm trầm trọng thêm triệu chứng đường ruột, và ngược lại, cảm giác khó chịu ở ruột tác động lên não bộ làm tăng lo âu, tạo thành một vòng luẩn quẩn. Hãy nhớ rằng PI-IBS không đơn thuần là vấn đề tâm lý, mà là một bệnh lý thực thể hình thành từ những biến đổi phức tạp của hệ thống sinh học sau viêm ruột.
