Dưới góc nhìn y học hiện đại, chứng hoắc loạn trong Đông y bảo giám tương đồng với viêm dạ dày ruột cấp tính hoặc ngộ độc thực phẩm. Khi ăn phải thức ăn ôi thiu hoặc nhiễm virus, cơ thể sẽ dồn toàn lực để tống xuất chất độc, vi khuẩn và virus ra ngoài nhanh nhất có thể, biểu hiện qua phản xạ nôn và tiêu chảy.
Quá trình này vận hành nhờ hệ thống thần kinh học và miễn dịch học tinh vi của cơ thể. Trước hết, khi độc tố hoặc vi khuẩn gây bệnh trong đường tiêu hóa kích thích tế bào ưa crom ruột, tế bào này sẽ tiết ra chất dẫn truyền thần kinh gọi là serotonin. Serotonin truyền tín hiệu qua dây thần kinh phế vị lên não, não lập tức kích hoạt phản xạ nôn để đẩy độc tố ra khỏi dạ dày. Cơ chế này thực sự rất thông minh.
Đồng thời, phản ứng viêm ở ruột cũng diễn ra mạnh mẽ. Khi vi khuẩn gây bệnh xâm nhập niêm mạc ruột, các tế bào miễn dịch sẽ tiết ra cytokine gây viêm. Cytokine làm tăng tính thấm niêm mạc ruột, khiến nước và chất điện giải bài tiết quá mức vào lòng ruột, dẫn đến tiêu chảy nghiêm trọng. Cơ trơn của ruột cũng co bóp dữ dội, gây đau bụng và co giật.
Phản ứng mạnh mẽ này nhằm bảo vệ cơ thể, nhưng vấn đề là nó có thể dẫn đến mất nước và mất cân bằng điện giải. Khi nước cùng các chất điện giải quan trọng như natri, kali mất đi nhanh chóng, người bệnh có thể bị hạ huyết áp tư thế, chóng mặt, mệt mỏi dữ dội, thậm chí suy giảm chức năng thận. Tình trạng âm dương không phân tách mà người xưa nhắc đến chính là sự mất cân bằng toàn thân này.
Nguyên nhân gây bệnh rất đa dạng. Ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn thường gặp do Salmonella, vi khuẩn E. coli, Campylobacter, còn viêm dạ dày ruột do virus chủ yếu do norovirus hoặc rotavirus. Dù nguyên nhân là gì, việc lắng nghe cảnh báo khẩn cấp của cơ thể và xử lý kịp thời luôn là điều quan trọng nhất.
