Bụi mịn và hóa chất đang tấn công phổi của bạn: mối liên hệ giữa ô nhiễm môi trường và ho mạn tính

Nếu diễn giải khái niệm ‘phong hàn ngoại thúc’ và ‘lục dâm’ trong Đông y bảo giám bằng ngôn ngữ khoa học hiện đại, đó chính là ‘phản ứng viêm do môi trường’. Những ‘khí xấu’ của thời hiện đại như bụi mịn (PM2.5, PM10), bụi siêu mịn, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs), dị nguyên và các loại hóa chất gây tổn thương trực tiếp đến phổi và phế quản của chúng ta. Khi các hạt nhỏ này xâm nhập qua đường hô hấp, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ nhận diện chúng là kẻ xâm nhập và chuẩn bị tư thế phòng thủ. Trong quá trình này, phản ứng viêm được kích hoạt khiến tế bào biểu mô đường thở bị tổn thương, các tế bào miễn dịch hoạt động quá mức và tiết ra các chất trung gian gây viêm như cytokine. Quá trình này diễn ra tựa như một cuộc chiến nhỏ. Tình trạng viêm mạn tính này làm niêm mạc đường thở phù nề, gây tăng phản ứng đường thở và khiến cơn ho dễ dàng bùng phát ngay cả trước những kích thích nhỏ nhặt nhất. Xa hơn nữa, các kích thích mạn tính từ môi trường không chỉ dừng lại ở vấn đề cục bộ tại phổi mà còn tác động lên toàn bộ hệ thống cơ thể. Khi các thụ thể kích thích nhạy cảm phân bố bên trong đường hô hấp tiếp xúc liên tục với các chất ô nhiễm, chúng sẽ truyền tín hiệu quá mức lên não thông qua dây thần kinh phế vị, kích thích trung tâm ho ở não bộ và làm cho phản xạ ho trở nên nhạy cảm hơn. Vì thế, chỉ với một kích thích không đáng kể, cơ thể cũng phản ứng bằng tiếng ho ‘khục khặc’. Ngoài ra, tình trạng căng thẳng do môi trường này còn làm tăng tiết cortisol, hormone căng thẳng của cơ thể. Trong ngắn hạn, cortisol có tác dụng ức chế viêm, nhưng về lâu dài, nó có thể dẫn đến hệ quả nghịch lý là làm rối loạn hệ miễn dịch và làm trầm trọng thêm tình trạng viêm mạn tính. Khi chức năng hàng rào của phổi suy yếu và chuyển động của lông mao giảm sút, chất ô nhiễm hoặc virus sẽ dễ dàng xâm nhập hơn, tạo thành một vòng luẩn quẩn. Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng sự mất cân bằng hệ vi sinh vật ở phổi có ảnh hưởng đến các bệnh lý hô hấp như ho mạn tính. Cơ thể chúng ta luôn nỗ lực duy trì trạng thái cân bằng thông qua việc tương tác liên tục với môi trường bên ngoài, nhưng các chất ô nhiễm trong xã hội hiện đại lại có thể trở thành kẻ thù mạnh mẽ phá vỡ trạng thái cân bằng đó một cách dễ dàng. Vì vậy, ngay cả với một cơn ho đơn thuần, chúng ta cũng cần quan sát kỹ lưỡng mối tương quan giữa nó với môi trường sống.