Bạn có biết rằng bệnh 'ho gà' vốn tưởng chừng chỉ gặp ở trẻ nhỏ nay cũng có thể xuất hiện ở người lớn? Gần đây, tỷ lệ mắc ho gà ở người lớn đang có xu hướng gia tăng. Hiệu quả của vắc-xin tiêm từ thuở nhỏ giảm dần theo thời gian, bệnh lại thường biểu hiện giống cảm lạnh nhưng kèm theo những cơn ho dai dẳng không dứt và nôn mửa, khiến việc chẩn đoán phân biệt trở nên vô cùng quan trọng. Ho gà ở người lớn có đặc trưng là những cơn ho sặc sụa đến nghẹt thở, kéo dài dồn dập rồi dẫn đến nôn ói. Đây không phải cảm lạnh thông thường mà có thể là bệnh lý hệ hô hấp nghiêm trọng do nhiễm khuẩn.
Việc Đông y bảo giám chỉ ra nguyên nhân do tỳ vị hư nhược, thực tích và đàm ẩm đem lại những gợi mở vô cùng thú vị dưới góc nhìn của y học hiện đại. Đặc biệt khi ho đi kèm nôn mửa, chúng ta không thể chỉ xem xét riêng hệ hô hấp mà phải kết hợp đánh giá tác động từ đường tiêu hóa. Y học hiện đại giải thích điều này qua một số nguyên nhân chính.
Thứ nhất là bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) và trào ngược thanh quản họng (LPR). Khi axit dạ dày hoặc các chất trong dạ dày trào ngược qua thực quản lên thanh quản và hầu, chúng sẽ gây kích ứng mạn tính dẫn đến ho. Đặc biệt, những cơn ho nặng hơn vào ban đêm hoặc sau khi ăn là dấu hiệu nghi ngờ bệnh trào ngược. Khi ho quá mạnh, áp lực ổ bụng tăng lên khiến các chất trong dạ dày dễ trào ngược hơn, tạo thành một vòng luẩn quẩn làm cơn ho càng thêm trầm trọng. Khái niệm 'thực tích' và 'đàm ẩm' trong Đông y bảo giám có thể hiểu tương đương với tình trạng ứ trệ dịch vị, thức ăn và viêm nhiễm ở đường tiêu hóa, còn 'tỳ vị hư nhược' tương ứng với sự suy giảm chức năng cơ thắt thực quản kiểm soát trào ngược hoặc giảm nhu động tiêu hóa.
Thứ hai là hội chứng chảy dịch mũi sau (Post-nasal Drip Syndrome). Đây là hiện tượng dịch mũi chảy ngược xuống thành sau họng do viêm mũi, viêm xoang. Khi chất nhầy này kích thích vùng họng, phản xạ ho sẽ xuất hiện, đặc biệt đờm đặc dính mắc ở cổ họng có thể gây cảm giác buồn nôn hoặc dẫn đến nôn mửa. Tình trạng này tương đồng với các triệu chứng sinh ra do thấp đàm tích tụ từ các vấn đề ở tỳ vị.
Thứ ba là mối liên hệ thần kinh học. Cơ thể chúng ta có một dây thần kinh quan trọng gọi là dây thần kinh phế vị, chi phối cả hệ hô hấp bao gồm phổi lẫn đường tiêu hóa. Cơn ho dữ dội kích thích dây thần kinh phế vị, gây tác động đến đường tiêu hóa và dẫn đến cảm giác buồn nôn hoặc nôn mửa. Hiện tượng khí nghịch thượng được đề cập trong Đông y bảo giám có thể chính là nguyên lý giải thích cho phản xạ thần kinh này. Tình trạng bất ổn hoặc viêm nhiễm ở đường tiêu hóa có thể biểu hiện thành triệu chứng hô hấp thông qua hệ thần kinh.
Cuối cùng là suy giảm miễn dịch và khái niệm trục ruột-phổi (Gut-Lung Axis). Tỳ vị hư nhược có thể liên quan đến sự suy giảm miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị tổn thương trước các tác nhân nhiễm trùng từ bên ngoài. Tương tự như lý thuyết trục ruột-phổi chỉ ra rằng sức khỏe đường ruột ảnh hưởng đến sức khỏe của phổi, sự suy giảm chức năng của cơ quan tiêu hóa có thể gây tác động tiêu cực đến hệ hô hấp, dẫn đến ho mạn tính hoặc làm tăng tính nhạy cảm với nhiễm trùng, khiến quá trình hồi phục các bệnh như ho gà trở nên chậm chạp hơn. Chúng ta cần ghi nhớ rằng cơ thể là một thể liên kết hữu cơ chặt chẽ.
