Đã bao giờ bạn cảm thấy có chút hụt hẫng hay buồn bã khi nhận chẩn đoán 'do thần kinh' từ bệnh viện chưa? Thực tế, cơ thể chúng ta liên kết với nhau một cách hữu cơ và tinh tế hơn bất kỳ chẩn đoán nào. Cơn ho do thất tình mà Đông y bảo giám nhắc tới, tức là chứng ho theo thói quen do yếu tố tâm lý gây ra, cũng là lĩnh vực đang được y học hiện đại nghiên cứu tích cực dưới các phân loại như ho mạn tính kháng trị, ho theo thói quen, hay xa hơn là ho do căn nguyên tâm lý.
Não bộ điều hòa các phản ứng thể chất mạnh mẽ hơn chúng ta tưởng rất nhiều. Đặc biệt khi tình trạng căng thẳng kéo dài, trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) bị kích hoạt quá mức, khiến các hormone căng thẳng như cortisol liên tục tiết ra. Những hormone này có thể kích hoạt phản ứng viêm toàn thân và làm tăng độ nhạy cảm của phế quản, khiến phản xạ ho dễ dàng bị kích hoạt ngay cả trước những kích thích nhỏ nhặt. Căng thẳng mạn tính còn phá vỡ cân bằng hệ thần kinh tự chủ, ức chế hoạt động của thần kinh phó giao cảm và làm thần kinh giao cảm hưng phấn quá mức. Ở trạng thái này, cơ phế quản bị căng và khô đi, khiến cơn ho càng dễ phát sinh hơn, tương tự như việc cổ họng bị khô khát mỗi khi chúng ta căng thẳng.
Không chỉ vậy, trục não-ruột (Brain-Gut Axis) của chúng ta cũng có thể gây ảnh hưởng lớn đến cơn ho. Khi sức khỏe đường ruột không tốt, tình trạng mất cân bằng vi sinh vật đường ruột sẽ xảy ra, từ đó các cytokine gây viêm theo lưu lượng máu đi tới não và có thể góp phần vào phản ứng viêm toàn thân. Phản ứng viêm này làm tăng độ nhạy cảm của niêm mạc hệ hô hấp bao gồm cả đường thở, làm giảm ngưỡng kích thích gây ho. Nghĩa là, bạn sẽ ho ngay cả trước những kích thích nhỏ mà bình thường không gây ho.
Xa hơn nữa, ho mạn tính có thể khiến trung tâm ho của não trở nên quá mẫn cảm và biến thành một dạng hành vi đã qua học tập. Ban đầu, cơn ho xuất hiện do một kích thích cụ thể, nhưng theo thời gian, bạn lại ho trong những tình huống nhất định như căng thẳng, lo âu, áp lực xã hội, hoặc thậm chí ho theo thói quen. Điều này cũng có thể liên quan đến hệ thống tưởng thưởng của não bộ, khi cảm giác giải tỏa tạm thời hoặc sự chú ý của người khác đạt được nhờ việc ho trở thành một dạng phần thưởng khắc sâu vào não, khiến bạn vô thức lặp lại phản xạ ho.
Y học hiện đại đang sử dụng không chỉ thuốc ức chế phản xạ ho mà còn nhiều phương pháp tiếp cận tâm lý và thần kinh học đa dạng như liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), thiền chánh niệm và các kỹ thuật quản lý căng thẳng để điều trị chứng ho theo thói quen này. Mối liên hệ giữa thân và tâm mà Đông y bảo giám đã nhấn mạnh từ nhiều thế kỷ trước nay đang được làm sáng tỏ thông qua khoa học thần kinh và nội tiết học tiên tiến. Vì vậy, nếu cơn ho của bạn dai dẳng mãi không dứt, hãy nhớ rằng đó có thể không đơn thuần là vấn đề ở họng, mà là tín hiệu quan trọng từ não bộ và tâm trí gửi đến bạn. Lắng nghe tiếng nói bên trong chính là bước đi đầu tiên của sự chữa lành đích thực.
