Cảm lạnh là bệnh lý hô hấp cấp tính do nhiễm trùng virus, nhưng dù virus đã biến mất khỏi cơ thể thì dấu vết của nó vẫn có thể lưu lại dài lâu dưới dạng ho mạn tính. Y học hiện đại phân loại các cơn ho kéo dài trên một tháng sau cảm lạnh là ho mạn tính, điều này tương đồng với quan điểm phế đã mắc bệnh trong Đông y bảo giám.
Khi virus cảm lạnh xâm nhập vào phổi và phế quản, cơ thể chúng ta sẽ kích hoạt phản ứng viêm để chống lại virus. Trong quá trình này, niêm mạc phế quản bị tổn thương và trở nên quá mẫn; nếu sau khi virus biến mất mà phản ứng viêm vẫn chưa dịu bớt hoàn toàn hoặc niêm mạc bị tổn thương chưa phục hồi hẳn, phế quản sẽ tiếp tục phản ứng nhạy cảm với các kích thích. Tình trạng này được gọi là tăng phản ứng phế quản, biểu hiện qua việc phản xạ ho dễ dàng bị kích hoạt chỉ bởi các tác nhân nhỏ như bụi, không khí lạnh, khói xe hay không khí khô.
Xa hơn nữa, ho mạn tính có thể không chỉ đơn thuần là vấn đề của phế quản. Nhiễm trùng virus còn có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh của cơ thể. Đặc biệt, dây thần kinh phế vị điều hòa cảm giác và vận động của nhiều cơ quan nội tạng bao gồm cả phổi và phế quản; sau nhiễm trùng, nếu dây thần kinh phế vị bị kích hoạt quá mức hoặc trở nên nhạy cảm, cung phản xạ ho có thể bị kích thích liên tục. Trung tâm ho ở não bộ khi đó sẽ phát ra mệnh lệnh ho trước những kích thích nhỏ hơn bình thường.
Bên cạnh đó, bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) hay hội chứng ho đường hô hấp trên (UACS) cũng là những nguyên nhân phổ biến của ho mạn tính. Việc trào ngược axit dạ dày kích thích thực quản, hoặc dịch tiết chảy xuống thành sau họng chính là yếu tố gây ho. Tương tự như cách Đông y bảo giám miêu tả đàm ẩm làm tắc nghẽn phế, y học hiện đại cũng nhìn nhận việc tiết quá nhiều chất nhầy hoặc trào ngược axit dạ dày sẽ kích thích phế quản và gây ho. Điều này cho thấy không chỉ các vấn đề tại phổi, mà sự mất cân bằng ở hệ tiêu hóa hay đường hô hấp trên cũng có thể biểu hiện thành các triệu chứng hô hấp toàn thân.
Quan trọng hơn, chứng ho mạn tính này có sự tương tác qua lại với căng thẳng tâm lý. Khi cơn ho làm mất ngủ hoặc cản trở sinh hoạt hằng ngày, nồng độ hormone căng thẳng cortisol sẽ tăng cao, từ đó làm suy giảm chức năng miễn dịch, khiến phản ứng viêm trầm trọng hơn và làm tăng phản ứng phế quản trầm trọng hơn. Sự mất cân bằng của hệ thần kinh nội tiết khiến vòng luẩn quẩn của ho mạn tính càng thêm bền chặt. Vì vậy, ho mạn tính không chỉ là vấn đề riêng của phổi, mà là bệnh lý đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện bao gồm cả hệ miễn dịch, hệ thần kinh, hệ tiêu hóa và cả trạng thái tinh thần của chúng ta.
