Nhìn nhận khái niệm 'tích tụ' và 'thủy thũng' trong Đông y bảo giám dưới góc độ y học hiện đại, có thể thấy mối liên hệ mật thiết với bệnh lý 'phù bạch huyết'. Trong cơ thể chúng ta tồn tại một hệ tuần hoàn quan trọng không kém gì hệ tuần hoàn máu, đó chính là 'hệ bạch huyết'. Hệ bạch huyết gồm các mạch bạch huyết, hạch bạch huyết và dịch bạch huyết lan tỏa khắp cơ thể như một mạng lưới. Nói một cách dễ hiểu, nếu máu là đường cao tốc vận chuyển oxy và dưỡng chất, thì hệ bạch huyết chính là 'hệ thống thoát nước' kiêm 'hệ thống giám sát miễn dịch' thu gom và xử lý protein dư thừa, chất cặn bã, vi khuẩn, virus ứ đọng giữa các tế bào.
Nếu hệ bạch huyết không hoạt động bình thường thì sao? Giống như cống thoát nước đô thị bị tắc khiến chất bẩn trào ngược, bạch huyết sẽ tích tụ quá mức giữa các tế bào. Đây chính là 'phù bạch huyết'. Không đơn thuần chỉ ứ nước, vì phần dịch tích tụ này là bạch huyết giàu protein nên da sẽ dần xơ cứng, xơ hóa và có thể gây viêm mạn tính. Ngoài việc sưng phù tay chân, người bệnh còn có thể gặp nhiều triệu chứng như đau nhức nặng nề, đổi màu da, tăng nguy cơ nhiễm trùng do suy giảm miễn dịch.
Nguyên nhân gây phù bạch huyết gồm hai nhóm chính. Thứ nhất là 'phù bạch huyết nguyên phát', xuất phát từ bất thường bẩm sinh ở hệ bạch huyết, xảy ra khi mạch bạch huyết hoặc hạch bạch huyết kém phát triển hay có khiếm khuyết chức năng. Thứ hai là 'phù bạch huyết thứ phát', xảy ra khi nạo vét hạch bạch huyết trong phẫu thuật ung thư, mạch bạch huyết bị tổn thương do xạ trị, hoặc khi dòng lưu thông bình thường bị cản trở bởi nhiễm trùng, chấn thương, huyết khối tĩnh mạch sâu. Điển hình nhất của phù bạch huyết thứ phát là sưng phù tay hoặc chân sau phẫu thuật ung thư vú hoặc ung thư tử cung.
Y học hiện đại đã làm sáng tỏ cơ chế của phù bạch huyết, và điều này có rất nhiều điểm tương đồng với khái niệm 'tích tụ' trong Đông y bảo giám. Nếu Đông y bảo giám đề cập đến 'ứ trệ thấp đàm' do 'tỳ vị hư nhược', thì y học hiện đại chỉ ra sự 'tích tụ bạch huyết' do tổn thương hoặc suy giảm chức năng hệ bạch huyết. Cả hai đều có chung góc nhìn cốt lõi: đây là hiện tượng nảy sinh khi dòng chảy và quá trình đào thải chất cặn bã trong cơ thể gặp trở ngại. Phù bạch huyết một khi đã xuất hiện thì cần tiếp cận theo hướng kiểm soát lâu dài thay vì chữa khỏi hoàn toàn, nhưng nếu phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách, bạn hoàn toàn có thể làm dịu triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.
