Nếu bạn từng gặp tình trạng một bên chân đột ngột sưng phù, đau nhức, sờ vào thấy ấm và da ửng đỏ, thì đây có thể không phải là chứng phù nề thông thường, mà là dấu hiệu của bệnh 'huyết khối tĩnh mạch sâu (Deep Vein Thrombosis, DVT)'. Bệnh lý này tương ứng với khái niệm 'khí trệ huyết ứ' trong Đông y bảo giám, tức khí huyết ứ trệ và ứ huyết tích tụ làm tắc mạch máu.
Huyết khối tĩnh mạch sâu xảy ra khi các cục máu đông hình thành trong các tĩnh mạch nằm sâu bên trong cơ thể và gây tắc nghẽn. Tình trạng này chủ yếu xuất hiện ở các tĩnh mạch sâu của chân, đặc biệt là bắp chân hoặc đùi. Khi huyết khối làm tắc mạch máu, máu từ chân trở về tim bị ứ trệ, gây phù nề và làm tăng áp lực trong lòng mạch, dẫn đến đau. Phản ứng viêm do huyết khối gây ra cũng khiến da đỏ và có cảm giác nóng.
Sự nguy hiểm của bệnh nằm ở chỗ nó không chỉ dừng lại ở cảm giác sưng đau tại chân. Nếu các mảnh huyết khối bong ra, di chuyển theo dòng máu và làm tắc động mạch phổi, người bệnh có thể gặp biến chứng nguy hiểm là 'thuyên tắc phổi (Pulmonary Embolism, PE)'. Thuyên tắc phổi là tình trạng cấp cứu có thể gây khó thở đột ngột, đau ngực, thậm chí ngừng tim. Vì vậy, huyết khối tĩnh mạch sâu còn được gọi là 'kẻ giết người thầm lặng'. Việc nhận diện sớm triệu chứng để không bỏ lỡ thời điểm vàng là rất quan trọng.
Các yếu tố nguy cơ của bệnh cũng cần được lưu ý. Khi ít vận động làm chậm tuần hoàn máu, như trong những chuyến bay dài hoặc nằm bất động lâu sau phẫu thuật, máu dễ bị đông và làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối. Bên cạnh đó, ung thư, một số bệnh tự miễn, việc dùng thuốc tránh thai đường uống chứa estrogen, thai kỳ và béo phì cũng là những yếu tố nguy cơ. Khái niệm 'thấp nhiệt' trong Đông y bảo giám có thể hiểu tương đương với tình trạng viêm hoặc mất cân bằng yếu tố đông máu trong y học hiện đại, còn 'khí trệ' liên quan đến giảm tuần hoàn máu.
Triệu chứng phổ biến nhất là một bên chân đột ngột phù nề và đau nhức. Bắp chân thường sưng rõ, sờ thấy chắc hoặc đau khi ấn. Đau có thể tăng lên khi đi bộ, da chân có thể đỏ hoặc hơi tái xanh. Tuy nhiên, cũng có trường hợp triệu chứng rất mờ nhạt hoặc nhẹ, khó nhận biết nên cần hết sức chú ý.
Khi có các biểu hiện trên, bạn nên đến cơ sở y tế ngay. Tại đây, bác sĩ sẽ chẩn đoán qua xét nghiệm máu như D-dimer, siêu âm mạch máu. Sau chẩn đoán, việc điều trị thường bắt đầu bằng thuốc chống đông để ngăn huyết khối lan rộng, phòng ngừa cục máu đông mới và hỗ trợ tiêu biến huyết khối cũ. Một số trường hợp có thể cần dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối.
Điều quan trọng nhất vẫn là phòng ngừa và phát hiện sớm. Nếu làm công việc phải ngồi hoặc đứng lâu, bạn nên tranh thủ vận động nhẹ hoặc đi lại giữa giờ để hỗ trợ lưu thông máu. Hãy uống đủ nước mỗi ngày và có thể dùng tất áp lực y tế khi cần. Sự chú trọng tuần hoàn khí huyết trong Đông y bảo giám hoàn toàn tương đồng với quan điểm tuần hoàn máu của y học hiện đại, nhắc nhở chúng ta rằng cơ thể chỉ khỏe mạnh khi dòng chảy bên trong được thông suốt. Đừng quên lắng nghe các tín hiệu của cơ thể và tìm đến bác sĩ đúng lúc.
