Thưa các bạn, y học hiện đại định danh các phản ứng da do thuốc là dị ứng thuốc (drug eruption), đồng thời lý giải các khái niệm độc và nhiệt của Đông y bảo giám một cách cặn kẽ dưới góc độ miễn dịch học. Dù thuốc dùng với mục đích điều trị, nhưng khi vào cơ thể, hệ thống miễn dịch đôi lúc lại nhận diện hoạt chất như một dị vật hoặc kháng nguyên lạ và phản ứng quá mức. Điều này tương tự chuông báo động reo vang vì lầm tưởng có kẻ đột nhập, kích hoạt một hàng rào phòng thủ quá mức cần thiết.
Dị ứng thuốc không dừng lại ở cảm giác ngứa ngáy hay vài nốt đỏ, mà có biểu hiện lâm sàng rất rộng. Dạng thường gặp nhất là phát ban dát sẩn, hay xuất hiện sau khi dùng thuốc từ một đến hai tuần, khởi phát bằng các nốt đỏ nhỏ cùng sẩn gồ lên ở thân mình rồi lan dần ra tay chân. Ngoài ra, mày đay phù nề kèm theo cơn ngứa dữ dội bộc phát cũng là dạng bệnh cảnh phổ biến.
Tuy vậy, đôi khi thuốc có thể kích hoạt các phản ứng nghiêm trọng đe dọa tính mạng. Đó có thể là hội chứng Stevens-Johnson hoặc hoại tử thượng bì nhiễm độc với tình trạng da bong tróc diện rộng lan sang cả niêm mạc, hay hội chứng DRESS biểu hiện qua phát ban kèm sốt, nổi hạch và tổn thương cơ quan nội tạng như gan, thận. Các biến chứng nặng nề này tương tự như một cơn bão cytokine, bắt nguồn từ việc các tế bào miễn dịch như tế bào T phản ứng quá mẫn bất thường với hoạt chất thuốc, giải phóng ồ ạt các cytokine gây viêm.
Khái niệm uất nhiệt và độc trong Đông y bảo giám hoàn toàn tương đồng với phản ứng viêm và phản ứng quá mẫn miễn dịch của y học hiện đại. Khi một thành phần thuốc đi vào, trục trặc có thể nảy sinh trong khâu gan chuyển hóa giải độc hoặc thận bài tiết, hoặc do tế bào miễn dịch nhận định chất chuyển hóa là tín hiệu nguy hiểm rồi tập trung tấn công. Điển hình, aspirin, một số thuốc kháng sinh nhóm penicillin hay sulfa, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và thuốc chống co giật là những tác nhân rất dễ gây dị ứng thuốc. Nhận diện chuẩn xác loại thuốc đã dùng trước khi triệu chứng khởi phát có ý nghĩa quyết định.
Như vậy, dị ứng thuốc không phải vấn đề da liễu đơn thuần mà gắn liền với sự rối loạn của cả hệ thống miễn dịch. Do đó, khi nghi ngờ dị ứng thuốc, bạn không nên tự ý suy đoán hay chủ quan bỏ qua, mà cần sớm thăm khám bác sĩ chuyên khoa để truy tìm thuốc căn nguyên và điều trị kịp thời. Hãy luôn để tâm tới những tín hiệu cơ thể đang mách bảo.
