Việc các bé thức giấc khóc đêm thường không chỉ vì đói bụng hay bức bối khó chịu. Theo y học hiện đại, tình trạng thức giấc giữa đêm và dạ đề ở trẻ nhỏ có thể được giải thích qua sự tương tác phức tạp giữa hệ thần kinh và hệ nội tiết còn non nớt. Trạng thái thận khí bất túc trong Đông y bảo giám chỉ sự thiếu hụt thận khí chủ trì tăng trưởng và phát triển; đặt trong góc nhìn hiện đại, điều này liên quan mật thiết đến sự chưa hoàn thiện của trung tâm giấc ngủ của não, hệ thần kinh tự chủ và cơ chế tiết melatonin, hormone giấc ngủ.
Thận có thể xem là cơ quan dự phần điều hòa các phản ứng căng thẳng như corticosteroid, trong khi trẻ nhỏ có trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận chưa phát triển toàn diện nên phản ứng căng thẳng rất dễ bùng phát trước kích thích nhỏ. Hệ quả là hệ thần kinh giao cảm bị hưng phấn về đêm, làm nhịp tim tăng nhanh và khiến bé thức giấc. Ngoài ra, melatonin là hormone cốt lõi dẫn dắt giấc ngủ ban đêm, nhưng nhịp tiết melatonin ở trẻ chưa đều đặn khiến chất lượng giấc ngủ mong manh hơn người lớn rất nhiều. Nhịp sinh học và năng lực điều tiết hormone chưa vững này tương đồng với khái niệm thận khí bất túc trong y thư cổ.
Bên cạnh đó, nhiệt hay hỏa sinh ra từ cơn đau mọc răng chính là phản ứng viêm tại chỗ ở nướu răng. Khi mầm răng mới nhú xuyên qua nướu răng, các mô nướu sẽ giải phóng các chất trung gian gây viêm như prostaglandin, kéo theo cảm giác đau đớn cùng cơn sốt nhẹ. Luồng tín hiệu đau này truyền lên não bộ làm gián đoạn giấc ngủ, đặc biệt khiến bé dễ tỉnh giấc trong giai đoạn ngủ nông. Bản thân cơn đau kích hoạt thần kinh giao cảm duy trì trạng thái tỉnh táo, tạo nên vòng luẩn quẩn bào mòn chất lượng giấc ngủ. Đau nhức kéo dài cũng tác động đến sự cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin hay endorphin trong não, làm dao động tâm trạng và bộc phát thành tiếng khóc giữa đêm.
Nhìn chung, việc bé thức giấc giữa đêm là hiện tượng phức tạp bắt nguồn từ cơn đau thể chất do mọc răng, kết hợp cùng hệ thần kinh và hệ nội tiết non nớt chưa đủ sức xử lý êm xuôi những kích thích từ bên ngoài. Thấu hiểu cơ thể con còn quá đỗi non nớt để tự điều hòa mọi chức năng, cha mẹ sẽ có cách tiếp cận mềm mại hơn để đem lại sự an yên cho cả thân và tâm của trẻ.
