Hiện tượng ‘suy nhược can và tỳ’ cùng ‘tâm trạng kinh khủng bất ninh’ được nhắc đến trong Đông y bảo giám, dưới góc nhìn của y học hiện đại, có mối liên hệ sâu sắc với sự phát triển não bộ chưa trưởng thành của trẻ. Đặc biệt, lo âu chia ly khi trẻ tìm mẹ vào ban đêm là một trong những quá trình phát triển bình thường, thường xuất hiện từ 6 tháng đến 3 tuổi. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài thành chứng dạ đề, khiến bé trằn trọc và khóc lóc mỗi đêm, nó không chỉ làm giảm chất lượng giấc ngủ của trẻ mà còn của cả cha mẹ, ảnh hưởng đến sức khỏe của cả gia đình.
Cảm giác bất an khi trẻ rời vòng tay mẹ để ngủ một mình liên quan mật thiết đến hệ viền trong não bộ. Hệ viền là vùng chịu trách nhiệm về cảm xúc, trí nhớ và động lực, trong đó hạch hạnh nhân là bộ phận cốt lõi xử lý các cảm xúc như sợ hãi và lo âu. Não bộ của trẻ vẫn đang trong giai đoạn phát triển nên chức năng của thùy trán, nơi điều hòa cảm xúc, còn non nớt. Do đó, khi xuất hiện nỗi sợ hãi trước âm thanh, ánh sáng bất ngờ hoặc môi trường xa lạ, hạch hạnh nhân sẽ bị kích hoạt, tạo ra cảm giác bất an mạnh mẽ. Khi màn đêm xa lạ kết hợp với việc phải tách rời người mẹ, nhận thức về việc chỉ có một mình trở nên rõ rệt hơn, khiến cảm giác bất an này có thể bị đẩy lên mức cực đại.
Cảm giác bất an này kích thích cơ thể tiết ra cortisol, một loại hormone gây căng thẳng. Nồng độ cortisol tăng cao làm nhịp tim đập nhanh hơn, hơi thở dồn dập và cơ thể luôn trong tư thế sẵn sàng đối phó với nguy hiểm. Nếu nồng độ cortisol duy trì ở mức cao trước hoặc trong khi ngủ, trẻ sẽ khó ngủ sâu giấc, dễ giật mình thức giấc và òa khóc trước những kích thích nhỏ. Ngược lại, những cử chỉ tiếp xúc âu yếm hay mối quan hệ gắn bó an toàn với mẹ sẽ thúc đẩy tiết oxytocin, loại hormone giúp tăng cường tình yêu thương và sự gắn kết. Oxytocin làm giảm lo âu và tăng cảm giác an tâm về mặt tâm lý, giúp trẻ chìm vào giấc ngủ một cách thoải mái.
Ngoài ra, cấu trúc giấc ngủ của trẻ khác với người lớn, thời gian ngủ nông dài hơn rất nhiều. Trẻ có nhiều giấc ngủ REM và quá trình chuyển đổi sang giấc ngủ non-REM còn chưa hoàn thiện, khiến bé thường xuyên thức giấc giữa đêm. Khi cộng thêm yếu tố tâm lý mang tên lo âu chia ly, việc tỉnh dậy từ giấc ngủ nông và nhận ra mẹ không ở bên cạnh sẽ mang lại cảm giác bất an lớn hơn, dẫn đến tiếng khóc. Tóm lại, chứng dạ đề ở trẻ không đơn thuần xuất phát từ cơn đói hay sự khó chịu thể chất, mà có thể coi là hiện tượng được tạo nên bởi sự kết hợp của nhiều yếu tố: sự phát triển não bộ chưa hoàn thiện, tác động của hormone căng thẳng và việc hình thành sự gắn kết an toàn với người mẹ. Cần có một phương pháp tiếp cận ấm áp và khoa học để giúp trẻ tự giải tỏa bất an và có được giấc ngủ ngon.
