Nỗi sợ ban đêm mà trẻ trải qua, tức 'kinh hoàng ban đêm (Night Terrors)', hơi khác so với những cơn ác mộng thông thường. Trong khi ác mộng là việc trẻ nhớ lại trải nghiệm khó chịu trong mơ và dịu lại sau khi được cha mẹ dỗ dành lúc thức dậy, thì kinh hoàng ban đêm lại xuất hiện trong giai đoạn giấc ngủ non-REM, đặc biệt là ở một phần ba đầu tiên của đêm khi trẻ chìm vào giấc ngủ sâu. Trẻ có thể đột ngột hét lên rồi tỉnh dậy, khóc lóc, run rẩy toàn thân, thậm chí mở mắt trong giây lát với vẻ mặt sợ hãi tột cùng. Tuy nhiên, trẻ không thực sự thức giấc mà đang ở trạng thái lưng chừng giữa ngủ và thức, vì vậy trẻ không thể phản ứng lại sự dỗ dành của cha mẹ và hầu hết sẽ không nhớ gì về chuyện đêm qua vào sáng hôm sau.
Y học hiện đại coi kinh hoàng ban đêm là một dạng 'rối loạn giấc ngủ và thức tỉnh'. Hiện tượng này được giải thích là xảy ra do hệ thần kinh trung ương (CNS) của trẻ vẫn chưa hoàn thiện. Quá trình chuyển đổi từ giai đoạn giấc ngủ sang trạng thái tỉnh táo diễn ra không suôn sẻ, khiến não bộ rơi vào trạng thái như bị mắc kẹt ở đâu đó khi đang cố thức dậy từ giấc ngủ sâu. Não bộ của trẻ vẫn đang trong giai đoạn phát triển, đặc biệt là thùy trán chịu trách nhiệm điều hòa cảm xúc chưa đủ trưởng thành, có thể phản ứng nhạy cảm với các yếu tố như căng thẳng hay mệt mỏi.
Ảnh hưởng của các chất dẫn truyền thần kinh và hormone trong hiện tượng này cũng không thể xem nhẹ. Khi nồng độ hormone căng thẳng như cortisol hoặc adrenaline tăng cao, hệ thần kinh giao cảm chịu trách nhiệm cho phản ứng 'chiến đấu hoặc bỏ chạy' của cơ thể có thể bị quá kích hoạt. Điều này khiến nhịp tim tăng nhanh, thở gấp và đổ mồ hôi, những phản ứng thể chất tiềm ẩn có thể xuất hiện vào ban đêm. Đặc biệt, nếu hạch hạnh nhân của não bị quá kích hoạt, nó có thể khuếch đại sự lo lắng từ bên trong ngay cả khi không có kích thích bên ngoài, từ đó ảnh hưởng đến sự khởi phát của chứng kinh hoàng ban đêm. Đây chính là điểm mà khái niệm 'tâm nhiệt' trong Đông y bảo giám có thể được giải thích theo y học hiện đại là sự quá kích hoạt của não bộ hoặc sự hưng phấn của hệ thần kinh giao cảm.
Các yếu tố kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm chứng kinh hoàng ban đêm cũng rất đa dạng. Thiếu ngủ hoặc thói quen ngủ không đều đặn là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Nếu không ngủ đủ giấc hoặc đi ngủ vào các khung giờ khác nhau mỗi ngày, 'nhịp sinh học ngày đêm' vốn là đồng hồ sinh học của cơ thể sẽ bị xáo trộn, làm giảm chất lượng giấc ngủ và tăng khả năng xảy ra kinh hoàng ban đêm. Ngoài ra, sốt do cảm cúm hoặc các bệnh lý khác, căng thẳng, lo âu tâm lý, thậm chí việc dùng một số loại thuốc nhất định cũng có thể kích hoạt chứng kinh hoàng ban đêm. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tần suất xuất hiện chứng kinh hoàng ban đêm có thể tăng lên nếu trẻ mắc các rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ như ngưng thở khi ngủ.
Chúng ta cần hiểu rằng chứng kinh hoàng ban đêm ở trẻ không đơn thuần là giật mình tỉnh giấc, mà là biểu hiện xuất hiện trong một quá trình phức tạp khi não bộ và cơ thể chưa hoàn thiện phản ứng nhạy cảm với môi trường bên ngoài và căng thẳng. Điều quan trọng là thấu hiểu những đêm bất an của con và tìm kiếm sự trợ giúp từ chuyên gia để tạo dựng một môi trường ngủ ổn định.
