Tình trạng chậm dậy thì của con không chỉ dừng lại ở vấn đề chiều cao, mà tôi hiểu sâu sắc đó còn là nỗi lo âu lớn của cha mẹ về sức khỏe tổng thể và tương lai của trẻ. Y học hiện đại giải thích dậy thì là một quá trình phức tạp bắt đầu khi trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến sinh dục (HPG axis) được kích hoạt và các hormone sinh dục bắt đầu tiết ra. Khi GnRH (hormone giải phóng gonadotropin) - cơ quan chỉ huy cao nhất của trục này - được tiết ra theo nhịp từ vùng dưới đồi, tuyến yên sẽ tiết ra LH (hormone tạo hoàng thể) và FSH (hormone kích thích nang trứng), kích thích buồng trứng hoặc tinh hoàn sản sinh các hormone sinh dục như estrogen hoặc testosterone. Những hormone sinh dục này mới chính là yếu tố làm xuất hiện các đặc tính sinh dục thứ phát của tuổi dậy thì như phát triển vú, mọc lông mu, vỡ giọng, kinh nguyệt.
Thời điểm bắt đầu dậy thì chịu ảnh hưởng lớn nhất từ yếu tố di truyền, nhưng cũng phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố môi trường đa dạng như tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe tổng thể, lượng mỡ cơ thể, giấc ngủ và căng thẳng. Ví dụ, hormone leptin tiết ra từ mỡ cơ thể gửi tín hiệu lên não bộ báo rằng năng lượng đã đủ, góp phần kích hoạt trục HPG; do đó thiếu hụt dinh dưỡng hoặc quá nhẹ cân có thể làm giảm tiết leptin và làm chậm thời điểm bắt đầu dậy thì. Ngược lại, béo phì lại có thể là nguyên nhân gây dậy thì sớm. Hormone tăng trưởng (GH) và IGF-1 (yếu tố tăng trưởng giống insulin 1) tiết ra trong giấc ngủ sâu cũng đóng vai trò thiết yếu đối với sự phát triển của xương, cơ bắp và tiến trình dậy thì. Thói quen ngủ không điều độ có thể cản trở sự tiết ra của những hormone quan trọng này.
Đĩa tăng trưởng là mô sụn nằm ở hai đầu xương, nơi các tế bào xương mới được hình thành giúp chiều cao tăng lên, và sẽ dần đóng lại dưới tác động của hormone sinh dục tiết ra trong tuổi dậy thì. Khi đĩa tăng trưởng đã đóng hoàn toàn, trẻ khó có thể cao thêm được nữa. Nếu dậy thì quá muộn khiến trẻ chưa kịp đạt mức phát triển đầy đủ trước thời điểm đĩa tăng trưởng đóng lại, chiều cao cuối cùng có thể bị thấp đi, vì thế cha mẹ lo lắng là điều hoàn toàn tự nhiên. Nếu nhận thấy con xuất hiện đặc tính sinh dục thứ phát muộn hơn các bạn hoặc tốc độ lớn quá chậm, việc kiểm tra đĩa tăng trưởng hay xét nghiệm hormone để xác định nguyên nhân và cân nhắc can thiệp thích hợp khi cần là rất quan trọng. Thay vì chỉ chờ đợi, điều cần thiết hơn cả là chú ý quan sát thể trạng của con và tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia để xử trí khôn ngoan, tránh bỏ lỡ thời điểm vàng cho sự tăng trưởng.
