Góc nhìn về nước của Đông y bảo giám hoàn toàn tương đồng với các nguyên lý y học hiện đại. Cơ thể chúng ta chứa khoảng 60–70% nước, giữ vai trò thiết yếu trong việc điều hòa thân nhiệt, vận chuyển chất dinh dưỡng, đào thải cặn bã, duy trì hình dạng tế bào và bôi trơn các khớp. Nước chính là nền tảng cho mọi chuyển hóa sống.
Xét theo y học hiện đại, khi nước lạnh đi qua thực quản xuống dạ dày, các mạch máu sẽ co lại, làm giảm tạm thời nhu động của dạ dày. Hiện tượng này làm chậm hoạt tính của enzyme tiêu hóa, dễ sinh đầy bụng, khó tiêu. Với những người có đường tiêu hóa nhạy cảm hoặc tiết ít men tiêu hóa, nước lạnh tạo áp lực rất lớn. Cơ thể còn phải tiêu tốn thêm năng lượng để đưa nhiệt độ nước về mức thân nhiệt. Ngược lại, nước ấm giúp tuần hoàn máu lưu thông tốt hơn, làm giãn cơ trơn đường tiêu hóa, hỗ trợ enzyme hoạt động và giúp thức ăn di chuyển dễ dàng. Nước ấm cũng kích thích nhu động ruột nhẹ nhàng, hỗ trợ cải thiện táo bón mà không làm tiêu hao năng lượng điều hòa thân nhiệt, rất phù hợp với nhịp hồi phục tự nhiên của cơ thể.
Về việc uống chậm rãi, thói quen này gắn liền với cơ chế điều hòa áp suất thẩm thấu và hoạt động của thận. Uống quá nhanh một lượng nước lớn làm áp suất thẩm thấu trong máu giảm đột ngột. Vùng dưới đồi rất nhạy cảm với sự thay đổi này, sẽ lập tức ức chế tiết hormon chống bài niệu (vasopressin) để tăng bài tiết nước tiểu, khiến thận phải làm việc quá tải. Trường hợp nặng có thể dẫn đến hạ natri máu, gây đau đầu, buồn nôn, mệt mỏi, thậm chí phù não hoặc co giật. Khi uống từng ngụm nhỏ, nước được hấp thu từ từ, áp suất thẩm thấu giữ mức ổn định, giúp thận thực hiện chức năng lọc và tái hấp thu nhẹ nhàng. Ở cấp độ vi mô, dòng nước vào chậm giúp các kênh aquaporin trên màng tế bào tiếp nhận hiệu quả hơn, mang lại sự ngậm nước tế bào thực sự.
Việc chọn cách uống theo thể chất cũng có cơ sở sinh học rõ ràng. Người thuộc nhóm thiếu âm nhân thường có chức năng tỳ vị yếu, cơ thể thiên về tính hàn, rất cần nước ấm để trợ lực tiêu hóa và giữ nhiệt. Ở nhóm này, hệ thần kinh giao cảm dễ bị căng thẳng làm suy giảm tiêu hóa, nước ấm sẽ kích hoạt thần kinh phó giao cảm, giúp đường ruột thư giãn. Ngược lại, những người thuộc nhóm thái dương nhân hay thiếu dương nhân có thể nhiệt cao, tiêu hóa tốt hơn, có thể dùng nước mát vừa phải nhưng vẫn nên hạn chế nước đá lạnh để tránh tạo áp lực lên dạ dày. Với người hiện đại thường xuyên chịu áp lực, cơ thể dễ xuất hiện phản ứng viêm, thói quen uống nước ấm còn hỗ trợ tuần hoàn bạch huyết và đào thải độc tố tốt hơn. Khoa học chứng minh rằng uống nước gì và uống như thế nào ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu hóa, chuyển hóa, hệ thần kinh tự chủ và hệ thống miễn dịch.
