Bây giờ, dưới góc nhìn của y học hiện đại, chúng ta hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về nguyên nhân gây khó chịu khi ăn bột mì nhé. Rất có khả năng ‘gluten’, một loại protein có trong bột mì, chính là thủ phạm. Hiện tượng được gọi là ‘không dung nạp gluten’ hoặc ‘nhạy cảm gluten’ này xuất hiện khi các yếu tố di truyền hoặc môi trường nhất định khiến hệ miễn dịch của cơ thể nhận diện nhầm gluten là kẻ xâm nhập từ bên ngoài và tấn công nó. Nói một cách đơn giản, gluten không được phân giải hoàn toàn tại ruột non và sót lại, gây ra đáp ứng miễn dịch.
Đáp ứng miễn dịch này gây viêm nhiễm và tổn thương niêm mạc ruột non. Niêm mạc ruột non đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thu chất dinh dưỡng, khi nơi này bị tổn thương thì việc hấp thu dinh dưỡng đúng cách sẽ gặp khó khăn, dẫn đến xuất hiện nhiều triệu chứng tiêu hóa đa dạng như chướng bụng, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón. Thậm chí, kém hấp thu chất dinh dưỡng có thể dẫn đến các triệu chứng toàn thân như mệt mỏi mạn tính, thiếu máu, các vấn đề về da, đau đầu, đau khớp. Điểm này có sự tương đồng sâu sắc với quan điểm ‘thấp’ ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể trong Đông y bảo giám. Khi nghĩ đến việc ruột non là cơ quan cốt lõi tập trung hơn 70% tế bào miễn dịch của cơ thể, bạn có thể hình dung tổn thương niêm mạc ruột non do gluten gây ra lớn đến mức nào.
Đặc biệt, nhạy cảm gluten được biết là có thể bùng phát do nhiều nguyên nhân khác nhau ngoài khuynh hướng di truyền, chẳng hạn như mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, căng thẳng hoặc dùng một số loại thuốc. Căng thẳng có thể làm tăng tính thấm ruột, khiến các phân tử lớn như gluten dễ dàng đi qua hàng rào ruột hơn, từ đó dẫn đến vòng luẩn quẩn làm tăng cường đáp ứng miễn dịch. Đây là lúc chúng ta một lần nữa nhận ra áp lực mà con người hiện đại trải qua ảnh hưởng lớn đến triệu chứng tiêu hóa như thế nào.
Ngoài ra, trong gluten còn có một thành phần gọi là ‘lectin’, chất này có thể kích thích niêm mạc ruột và gây viêm. Đang có những kết quả nghiên cứu cho thấy lectin bám vào niêm mạc ruột cản trở tiêu hóa, làm tăng tính thấm ruột và có thể làm trầm trọng thêm hội chứng rò rỉ ruột (Leaky Gut Syndrome). Hội chứng rò rỉ ruột là hiện tượng các mối liên kết ở thành ruột non bị lỏng lẻo, khiến cặn bã thức ăn chưa tiêu hóa hết hoặc độc tố tràn vào máu, được biết là có thể trở thành nguyên nhân của nhiều bệnh mạn tính bao gồm cả bệnh tự miễn.
Vậy làm sao để biết mình có bị không dung nạp gluten hay không? Cách chắc chắn nhất là nhận chẩn đoán từ chuyên gia, nhưng tự theo dõi trong đời sống hàng ngày cũng rất hữu ích. Nếu bạn cảm thấy khó chịu rõ rệt mỗi khi ăn các món từ bột mì, hãy thử chế độ ăn không chứa gluten trong khoảng 2 đến 4 tuần. Sau đó, hãy ăn lại các món có chứa gluten và quan sát kỹ lưỡng xem có sự thay đổi nào xuất hiện không. Nếu vào thời điểm này các triệu chứng thuyên giảm rõ rệt rồi lại chuyển biến xấu đi, bạn có thể xem như mình có khả năng cao mắc chứng không dung nạp gluten. Tất nhiên, vì cần phải phân biệt với các bệnh lý tiêu hóa khác nên nếu triệu chứng nghiêm trọng, bạn nhất định phải đến cơ sở y tế để được chẩn đoán chính xác. Dù vậy, đừng quên rằng việc chú ý lắng nghe cơ thể mình quan trọng đến mức nào luôn là điều được cả y học phương Đông lẫn phương Tây nhấn mạnh.
