Y học hiện đại đã làm sáng tỏ nhiều bệnh lý tương ứng với các biểu hiện của thực tích và thấp đàm trong Đông y bảo giám, tiêu biểu là hội chứng phát triển quá mức vi khuẩn ruột non (SIBO). Trong đường ruột có vô số vi sinh vật cùng sinh sống, nhưng phần lớn cư trú tại đại tràng để phân giải cặn bã thức ăn. Ruột non vốn dĩ phải sạch và có lượng vi khuẩn rất thấp để hấp thu dưỡng chất hiệu quả. Tuy nhiên, vì nhiều nguyên nhân, vi khuẩn vốn thuộc về đại tràng lại di chuyển ngược lên và sinh sôi quá mức tại ruột non, dẫn đến SIBO.
Những vi khuẩn này tận dụng carbohydrate hoặc lượng đường chưa kịp tiêu hóa hết ở ruột non để lên men mạnh mẽ. Quá trình này giải phóng lượng lớn các loại khí như hydro, metan, tạo nên tình trạng chướng bụng và đầy hơi kéo dài. Không dừng lại ở việc sinh khí, chúng còn gây viêm niêm mạc ruột, cản trở hấp thu dinh dưỡng và có thể dẫn tới thiếu máu, thiếu hụt vitamin, thậm chí sụt cân rõ rệt. Độc tố do vi khuẩn tiết ra làm tổn thương hàng rào ruột, gây ra hội chứng rò rỉ ruột; khi độc tố ngấm vào máu, chúng có thể châm ngòi cho tình trạng viêm toàn thân hoặc rối loạn đáp ứng miễn dịch. Do não và ruột liên kết chặt chẽ qua dây thần kinh phế vị tạo thành trục ruột-não, SIBO còn có thể kéo theo các biểu hiện tâm thần kinh như âu lo, trầm cảm hay mệt mỏi mạn tính.
Nguyên nhân dẫn tới SIBO rất đa dạng: giảm tiết axit dạ dày, thiếu men tụy, giảm nhu động ruột do rối loạn chức năng phức hợp vận động di chuyển (MMC), tiền sử phẫu thuật ruột, căng thẳng kéo dài hay tác dụng phụ của một số loại thuốc. Khi nhu động ruột chậm lại, thời gian vi khuẩn lưu lại ruột non kéo dài hơn, tạo điều kiện thuận lợi để chúng bùng phát. Biểu hiện bệnh khá đa dạng và không đặc hiệu như chướng bụng, ợ hơi, xì hơi liên tục, tiêu chảy, táo bón, đau bụng, nên dễ bị nhầm lẫn với hội chứng ruột kích thích (IBS). Việc chẩn đoán xác định cần dựa vào xét nghiệm hơi thở hoặc cấy dịch ruột, song điều cốt lõi vẫn là chú ý lắng nghe cơ thể, nhận diện và điều chỉnh những thói quen sinh hoạt đang gây áp lực lên hệ tiêu hóa. Y học hiện đại vẫn đang tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về những cơ chế phức tạp này.
