Cơn đau như thiêu đốt bụng dạ mỗi đêm do viêm thực quản trào ngược không còn là bệnh lý xa lạ. Y học hiện đại chẩn đoán tình trạng này là bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD), mô tả hiện tượng axit dạ dày hoặc các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản, kích thích niêm mạc thực quản và dẫn tới viêm nhiễm.
Một trong những nguyên nhân then chốt là rối loạn chức năng của cơ thắt thực quản dưới nằm giữa dạ dày và thực quản. Cơ vòng này bình thường phải khép chặt và chỉ mở ra khi nuốt thức ăn, nhưng nếu bị lỏng đi do nhiều yếu tố, axit dạ dày sẽ dễ dàng trào ngược lên thực quản.
Vậy vì sao cơ vòng này lại suy yếu? Trước hết, một số thực phẩm chính là tác nhân trực tiếp. Đồ ăn giàu chất béo làm chậm tiêu hóa và tăng áp lực trong dạ dày, khiến cơ vòng giãn ra. Caffeine, sô-cô-la, bạc hà và cồn có tác dụng trực tiếp làm lỏng cơ vòng. Món ăn từ lúa mì, tức bột mì được nhắc đến trong Đông y bảo giám, cũng là yếu tố đáng lưu tâm. Bột mì qua tinh chế bị giảm bớt chất xơ, hàm lượng gluten khiến quá trình tiêu hóa kéo dài tạo áp lực cho dạ dày, thúc đẩy tăng tiết axit dạ dày và lưu giữ thức ăn lâu hơn, làm tăng nguy cơ trào ngược. Ngoài ra, một số loại rau củ như hành tây, tỏi, cà chua có thể kích thích tiết quá nhiều axit dạ dày hoặc sinh khí trong lúc tiêu hóa, làm tăng áp lực bên trong dạ dày.
Thứ hai, đối với việc thức ăn trào ngược từ dạ dày lên thực quản, bên cạnh tăng tiết axit dạ dày thì giảm khả năng làm rỗng dạ dày cũng giữ vai trò quan trọng. Khi dạ dày không thể tống xuất thức ăn đúng thời điểm mà ứ đọng quá lâu, áp lực bên trong sẽ tăng lên khiến trào ngược dễ xảy ra. Tình trạng này gắn liền với các thói quen ăn uống thiếu khoa học như ăn thất thường, ăn quá no hay ăn đêm.
Thứ ba, không thể bỏ qua căng thẳng và mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Căng thẳng làm suy giảm hoạt tính của thần kinh phó giao cảm, làm yếu chức năng tiêu hóa và khiến lượng axit dạ dày tiết ra thất thường. Yếu tố này còn làm cho thụ cảm tại thực quản và dạ dày trở nên quá nhạy cảm, khiến ta cảm nhận cơn đau rõ rệt hơn dù mức độ trào ngược rất nhỏ. Nghĩa là, tuy căng thẳng không trực tiếp làm giãn cơ vòng nhưng lại là tác nhân quan trọng khiến các triệu chứng viêm thực quản trào ngược nặng thêm và làm tăng cảm giác khó chịu.
Sau cùng, tăng áp lực trong ổ bụng cũng là điều cần lưu ý. Mặc quần áo quá chật, béo phì, mang thai đều có thể làm tăng áp lực khoang bụng và gây trào ngược axit dạ dày. Hiện tượng thấp nhiệt và cản trở sự thông suốt khí mà Đông y bảo giám đề cập có thể được giải thích qua cơ chế phối hợp của y học hiện đại như chậm làm vơi dạ dày, tăng áp lực trong dạ dày, cùng tổn thương niêm mạc dạ dày do thức ăn kích thích. Nhìn chung, khi cơ thể mất cân bằng và dễ tổn thương trước các tác động bên ngoài, đó là lúc viêm thực quản trào ngược xuất hiện.
