Trí tuệ từ Đông y bảo giám thực sự rất sâu sắc, và y học hiện đại cũng đưa ra những kết luận tương tự. Táo bón không đơn thuần là vấn đề thiếu hụt chất xơ, mà xuất phát từ nhiều nguyên nhân kết hợp như giảm nhu động ruột, thiếu nước và đặc biệt là mất cân bằng vi sinh vật đường ruột. Việc chỉ chăm chăm tăng lượng chất xơ ngày càng cho thấy đó không phải là giải pháp vạn năng.
Chất xơ được chia làm hai loại chính: chất xơ hòa tan và chất xơ không hòa tan. Chất xơ hòa tan hấp thụ nước, chuyển thành dạng gel giúp làm mềm phân, đồng thời là thức ăn cho lợi khuẩn đường ruột để qua quá trình lên men tạo ra axit béo chuỗi ngắn (SCFA). Axit béo chuỗi ngắn này đóng vai trò là nguồn năng lượng cho tế bào niêm mạc ruột, rất cần thiết cho sức khỏe đường ruột và chức năng miễn dịch. Loại chất xơ này có nhiều trong yến mạch, lúa mạch, rong biển, trái cây và rau củ.
Ngược lại, chất xơ không hòa tan không tan trong nước, làm tăng thể tích phân trong ruột và kích thích hàng rào ruột để thúc đẩy nhu động. Chúng có nhiều trong ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và phần xơ dai của rau củ. Vấn đề nảy sinh chính là ở đây. Nếu lượng nước uống hàng ngày không đủ hoặc nhu động ruột vốn đã kém mà lại nạp quá nhiều chất xơ không hòa tan, lượng chất xơ này sẽ hút bớt nước trong lòng ruột, khiến phân càng trở nên khô và cứng hơn. Tình trạng này chẳng khác nào chất một đống đá cuội lớn trên bãi cát khô mà không có nước. Những hòn đá khó lăn đi thế nào thì khối phân đông cứng cũng khó di chuyển qua đường ruột như vậy, làm táo bón thêm trầm trọng.
Ngoài ra, môi trường vi sinh vật đường ruột cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Trong ruột có vô số vi sinh vật sinh sống, chúng lên men thức ăn chúng ta nạp vào để tạo ra nhiều hoạt chất khác nhau. Hệ sinh thái vi sinh vật đường ruột chỉ duy trì khỏe mạnh khi được cung cấp đủ chất xơ hòa tan mà vi khuẩn có lợi ưa thích. Khi mất cân bằng vi sinh vật xảy ra, nhu động ruột có thể suy giảm hoặc chức năng của niêm mạc ruột bị suy yếu, rất dễ dẫn đến táo bón. Thậm chí, thông qua trục ruột-não, tình trạng này còn tác động đến chức năng não bộ, khiến cơ thể nhạy cảm hơn với căng thẳng và thay đổi tâm trạng.
Do đó, kiểm soát táo bón ở người hiện đại không dừng lại ở việc tăng lượng chất xơ đơn thuần, mà cần tính đến sự cân bằng giữa chất xơ hòa tan và chất xơ không hòa tan, uống đủ nước, kết hợp bổ sung probiotic và prebiotics để cải thiện môi trường vi sinh vật đường ruột. Đây là lúc cần một phương pháp tiếp cận thông minh, phù hợp với thể trạng thay vì dung nạp chất xơ một cách thiếu tính toán.
