Đúng vậy, khái niệm 'vấn đề phát sinh do tỳ vị bị lạnh' trong Đông y bảo giám có rất nhiều điểm có thể giải thích thỏa đáng dưới góc nhìn của y học hiện đại, đặc biệt là đối với những người có đường ruột nhạy cảm. Ruột của chúng ta hoạt động như bộ não thứ hai kết nối mật thiết với não bộ thông qua một hệ thần kinh tinh vi gọi là trục não ruột. Bản thân ruột cũng sở hữu hệ thần kinh ruột riêng biệt để điều hòa mọi thứ từ tiêu hóa, hấp thu cho đến đáp ứng miễn dịch.
Tại sao khi dùng đồ ăn lạnh hoặc ăn quá nhiều rau sống lại dễ gây tiêu chảy?
Thứ nhất, đó là sự suy giảm hoạt tính của enzyme tiêu hóa. Các enzyme tiêu hóa trong cơ thể hoạt động tích cực nhất trong môi trường ấm áp tương đương với thân nhiệt. Khi thức ăn lạnh đưa vào, nhiệt độ của dạ dày và ruột tạm thời hạ thấp khiến chức năng của enzyme tiêu hóa suy giảm. Thức ăn không được phân giải trọn vẹn mà đi xuống ruột, và ruột sẽ nhận diện đây là dị vật để nhanh chóng tống ra ngoài.
Thứ hai, đó là sự thay đổi của nhu động ruột. Kích thích lạnh ảnh hưởng đến sự co thắt cơ trơn của ruột. Với một số người, nó có thể làm chậm nhu động ruột, nhưng với người có đường ruột nhạy cảm, nó lại gây ra nhu động quá mức và thúc đẩy tiêu chảy. Điều này tương tự như việc ruột phản ứng một cách bất ngờ, giống như phản xạ co rút khi chạm vào nước lạnh.
Thứ ba, mối liên hệ với hội chứng ruột kích thích. Hội chứng ruột kích thích rất phổ biến ở người hiện đại, là một bệnh chức năng tái phát các triệu chứng đau bụng, tiêu chảy, táo bón mà không có tổn thương cấu trúc hay viêm nhiễm rõ rệt. Người bệnh có cảm giác đường ruột nhạy cảm bất thường, ngay cả lượng khí đường ruột thông thường hay hoạt động tiêu hóa bình thường cũng đem lại cảm giác khó chịu dữ dội. Đặc biệt, lượng chất xơ dư thừa, nhất là các loại rau củ chứa nhiều FODMAP như hành tây, tỏi, bông cải xanh, súp lơ trắng... sẽ nhanh chóng bị vi khuẩn đường ruột lên men và sinh ra lượng khí lớn. Lượng khí này làm căng trướng hàng rào ruột, kích thích thần kinh ruột nhạy cảm và trở thành thủ phạm chính gây đau bụng và tiêu chảy. Những loại rau vốn tốt cho sức khỏe đôi khi lại trở thành gánh nặng đối với một đường ruột nhạy cảm.
Thứ tư, đó là tình trạng loạn khuẩn đường ruột. Việc đột ngột nạp vào lượng lớn chất xơ hoặc thường xuyên ăn rau củ sống, lạnh có thể mang lại sự biến đổi đột ngột cho môi trường vi sinh vật đường ruột. Do đó, sự cân bằng giữa vi khuẩn có lợi và vi khuẩn có hại bị phá vỡ, chức năng phòng ngự của ruột suy yếu, kích hoạt phản ứng viêm và càng làm tăng thêm độ nhạy cảm của ruột. Khoa học hiện đại một lần nữa chứng minh rằng khái niệm tỳ vị trong Đông y bảo giám không đơn thuần chỉ là cơ quan tiêu hóa, mà còn là một triết lý quan trọng giải thích tác động tổng thể của thức ăn đối với cơ thể chúng ta.
