Tổ tiên chúng ta không chỉ xem thức ăn đơn thuần là thứ để lấp đầy dạ dày, mà còn coi đó là vị thuốc quý giúp cân bằng cơ thể và bảo vệ sức khỏe. Trong Đông y bảo giám, thông qua 'Cốc bộ' và 'Thái bộ' của phần 'Tangaek-pyeon (Thiên Thang dịch)', các tác động chi tiết của nhiều loại ngũ cốc và rau củ đối với cơ thể người đã được ghi chép rất tỉ mỉ. Thế nhưng, có rất nhiều người sau khi ăn ngon miệng xong lại luôn bị ấm ách, chướng bụng đầy hơi rất khó chịu phải không? Cảm giác bức bối, ứ trệ như tắc nghẽn bên trong đó, qua quá trình tiếp xúc với nhiều bệnh nhân, tôi thực sự rất thấu hiểu nỗi khổ sở ấy. Có rất nhiều người đến phòng khám than phiền rằng: 'Bác sĩ ơi, cứ mỗi lần ăn bột mì là tôi lại bị như thế này!'.
Trong Đông y bảo giám, 'tỳ vị' - cơ quan phụ trách tiêu hóa của cơ thể - được coi trọng đặc biệt. Tỳ vị giống như 'người quản lý kho' hay 'xưởng tiêu hóa' của cơ thể chúng ta, đảm nhiệm việc nghiền nhỏ thức ăn, vận chuyển dinh dưỡng cần thiết đi khắp toàn thân và đào thải chất cặn bã không cần thiết ra ngoài. Chức năng quan trọng trong việc vận hóa đúng đắn đồ ăn thức uống này phụ thuộc hoàn toàn vào tỳ vị. Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi khí của tỳ vị bị suy yếu, hoặc lượng thức ăn cần xử lý quá nhiều, hay khi nạp vào những thực phẩm vốn có tính chất khó tiêu? 'Xưởng tiêu hóa' trong cơ thể sẽ không thể vận hành bình thường, khiến đồ ăn thức uống không được xử lý trọn vẹn, vón cục lại và tích tụ ở một góc kho. Đông y gọi tình trạng này là 'tích trệ'.
Bột mì, tức tiểu mạch, được Đông y bảo giám ghi chép là 'vị ngọt, tính hơi hàn, không độc'. Sách viết rằng tiểu mạch giúp can khí, làm ngừng mồ hôi do hư hàn, bổ tâm và ích tỳ vị. Nhìn qua thì đây quả là một loại thực phẩm rất tốt, nhưng tại sao đối với người hiện đại nó lại gây ra vấn đề? Điểm mấu chốt ở đây chính là trạng thái 'cơ thể hiện tại' và 'cách thức dung nạp'.
Các món ăn từ bột mì mà người hiện đại ưa chuộng như bánh mì, mì sợi, bánh kẹo đa phần đều dùng bột mì tinh chế quá mức, kết hợp cùng lượng lớn đường, dầu mỡ và nhiều chất phụ gia gây cản trở tiêu hóa. Những thực phẩm chế biến sẵn này đòi hỏi tỳ vị phải tiêu tốn nhiều năng lượng và công sức hơn rất nhiều để tiêu hóa và hấp thu. Giống như một chiếc máy tính hiệu năng cao bị quá tải, tỳ vị của chúng ta cũng rơi vào tình trạng quá sức.
Đặc biệt, những người bẩm sinh có thể chất khí của tỳ vị suy yếu, hoặc chức năng tỳ vị bị suy giảm do căng thẳng quá độ kéo dài hay ăn uống thất thường sẽ càng cảm thấy mệt mỏi hơn khi ăn đồ bột mì. Khi tỳ vị không làm tròn vai trò, thức ăn không được tiêu hóa đúng cách sẽ tạo ra chất thải nhớt và đục trong cơ thể gọi là 'thấp đàm', đây chính là thủ phạm gây ấm ách và đầy hơi trong bụng. Giống như nước đọng lâu ngày sẽ thối rữa, thức ăn không được tiêu hóa lưu lại quá lâu trong bụng sẽ gây ra đủ mọi phiền toái. Suy cho cùng, Đông y bảo giám muốn gửi gắm thông điệp chân thành về tầm quan trọng của việc duy trì chức năng tỳ vị khỏe mạnh và sáng suốt lựa chọn thực phẩm mà cơ thể mình có thể dung nạp được.