Nhiều thế kỷ sau khi Đông y bảo giám ghi nhận mạch môn đông có công dụng nhuận phế, khoa học hiện đại đang dần hé mở từng cơ chế của vị thuốc này. Cơn ho khan chúng ta thường gặp không đơn thuần chỉ do khô rát, mà còn xuất phát từ các nguyên nhân phối hợp như viêm niêm mạc đường hô hấp mạn tính, suy giảm chức năng miễn dịch và mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Đặc biệt, khi lượng chất nhầy ở phổi và phế quản giảm đi, niêm mạc bị tổn thương, đường thở sẽ nhạy cảm hơn trước các kích thích bên ngoài, khiến phản ứng ho dễ dàng bùng phát trước bụi mịn hay không khí lạnh. Mạch môn đông chứa nhiều hoạt chất sinh học, tiêu biểu là saponin và polysaccharide, mang lại cơ sở khoa học giúp làm dịu ho và đờm. Thứ nhất, saponin trong mạch môn đông thúc đẩy bài tiết chất nhầy phế quản, làm loãng đờm đặc để dễ tống xuất ra ngoài. Hoạt chất này cũng làm giãn cơ trơn phế quản, mở rộng đường thở và giúp việc hô hấp thuận lợi hơn. Thứ hai, polysaccharide có khả năng giữ ẩm cao. Chúng cung cấp độ ẩm cho niêm mạc đường hô hấp bị khô, tạo lớp màng bảo vệ, che chở niêm mạc khỏi tác nhân kích thích bên ngoài và hỗ trợ tái tạo mô. Cơ chế này đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng khô rát và viêm niêm mạc. Thứ ba, mạch môn đông có tác dụng điều hòa miễn dịch và kháng viêm. Ho mạn tính thường đi kèm phản ứng viêm vi thể tại niêm mạc đường hô hấp; chiết xuất mạch môn đông ức chế phản ứng viêm và điều hòa hoạt tính của tế bào miễn dịch, từ đó nâng cao sức khỏe hô hấp từ gốc rễ. Ngoài ra, một số nghiên cứu ghi nhận mạch môn đông có thể hỗ trợ điều hòa phản ứng căng thẳng và ổn định hệ thần kinh, góp phần xoa dịu tâm lý cho người bị ho mạn tính tăng nặng do căng thẳng. Nhờ những cơ sở khoa học rõ ràng, mạch môn đông là dược liệu giá trị giúp bảo vệ hệ hô hấp và cải thiện tình trạng khô họng, ho mạn tính.
