Khái niệm 'tính hàn lương' và 'thấp đàm' trong Đông y bảo giám nghe có vẻ xa lạ, nhưng khi đối chiếu với y học hiện đại, đó lại là những quan sát chính xác đến kinh ngạc. Đó chính là câu chuyện về fructose, loại đường tự nhiên có nhiều trong hoa quả. Fructose đúng như tên gọi là đường trái cây, nhưng cách cơ thể chúng ta xử lý nó lại rất khác so với đường ăn thông thường hay glucose. Chính cơ chế xử lý khác biệt này có thể trở thành trở ngại bất ngờ cho người ăn kiêng.
Glucose có thể được mọi tế bào trong cơ thể sử dụng làm nguồn năng lượng và trực tiếp làm tăng đường huyết, kích thích tụy tiết insulin. Insulin giúp vận chuyển năng lượng vào tế bào và tích trữ phần dư thừa. Ngược lại, fructose chủ yếu chỉ được chuyển hóa tại gan. Tụy hầu như không tiết insulin khi tiếp nhận fructose, khiến não bộ không nhận được tín hiệu no. Do đó, dù ăn nhiều trái cây, bạn vẫn khó cảm nhận được cảm giác no và có thể tiếp tục thèm ăn. Vấn đề nảy sinh khi gan tiếp nhận lượng fructose vượt quá khả năng xử lý.
Gan không thể dùng hết lượng fructose dư thừa làm năng lượng mà sẽ chuyển hóa thành chất béo. Hiện tượng này gọi là tổng hợp lipid mới. Lượng chất béo sinh ra trong quá trình này tích tụ tại gan gây ra bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, đồng thời tích tụ sâu trong khoang bụng thành mỡ nội tạng. Mỡ nội tạng không chỉ làm mất thẩm mỹ vóc dáng mà còn tiết ra các chất gây viêm cùng hormone làm tăng kháng insulin. Khi cơ thể kháng insulin, các tế bào giảm nhạy cảm với loại hormone này, làm glucose trong máu khó đi vào tế bào và khiến đường huyết tăng cao. Tụy lại phải gắng sức tiết thêm nhiều insulin, và chính lượng insulin dư thừa này lại tiếp tục thúc đẩy tích mỡ, tạo thành một vòng luẩn quẩn.
Ngoài ra, hấp thu nhiều fructose còn ảnh hưởng đến hormone điều hòa cảm giác thèm ăn. Fructose cản trở hoạt động của leptin, hormone ức chế thèm ăn, đồng thời khiến nồng độ ghrelin, hormone kích thích sự thèm ăn, không thể hạ xuống mức bình thường, gây ra cảm giác đói dai dẳng và thèm ăn liên tục. Tương tự như việc thấp đàm tích tụ làm cản trở chuyển hóa như Đông y bảo giám từng ghi nhận, fructose chính là yếu tố làm tích tụ mỡ và gây rối loạn chuyển hóa trong cơ thể hiện đại.
Dĩ nhiên, bản thân trái cây vẫn là thực phẩm lành mạnh giàu vitamin, khoáng chất và chất xơ. Tuy nhiên, đúng như nguyên lý cái gì quá cũng không tốt, việc ăn quá nhiều có thể mang lại tác dụng ngược. Đặc biệt, cần thận trọng với các loại quả có độ ngọt cao hoặc khi dùng dưới dạng nước ép. Để giảm cân lành mạnh, việc chủ động điều chỉnh lượng ăn và cách ăn trái cây là điều hết sức cần thiết mà y học hiện đại một lần nữa khẳng định lại. Cùng với việc bồi bổ cơ thể, chúng ta cũng cần lưu ý đến mặt trái của fructose.
