Y học hiện đại có thể giải thích trí tuệ của Đông y bảo giám thông qua các khái niệm trục ruột-não và hệ thần kinh tự chủ. Não bộ và ruột của chúng ta không đơn thuần là hai cơ quan độc lập, mà kết nối chặt chẽ và không ngừng trao đổi thông tin với nhau như một tuyến đường cao tốc. Điều này có nghĩa là các yếu tố tâm lý như căng thẳng hay lo âu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nhu động ruột, và ngược lại, sức khỏe đường ruột không tốt cũng có thể tác động đến tâm trạng hoặc chức năng nhận thức.
Đặc biệt, hệ thần kinh tự chủ đảm nhận các chức năng tự điều hòa mà chúng ta không cần ý thức như tiêu hóa, nhịp tim và hô hấp. Hệ thần kinh tự chủ này được chia thành thần kinh giao cảm và thần kinh phó giao cảm. Thần kinh giao cảm hoạt động khi căng thẳng hoặc chịu áp lực để tích trữ năng lượng, ngược lại, thần kinh phó giao cảm hoạt động khi cơ thể thư giãn, giúp hỗ trợ tiêu hóa và nghỉ ngơi. Con người hiện đại thường bị kích hoạt thần kinh giao cảm quá mức và ức chế thần kinh phó giao cảm do căng thẳng mạn tính cùng thói quen sinh hoạt thất thường. Khi sự cân bằng hệ thần kinh tự chủ bị phá vỡ như vậy, nhu động ruột sẽ suy giảm, lượng tiết dịch tiêu hóa giảm đi, tạo môi trường thuận lợi phát sinh chứng khó tiêu cùng với táo bón.
Vậy việc bấm huyệt Hợp Cốc mang lại hiệu quả theo nguyên lý khoa học nào? Dù huyệt Hợp Cốc nằm trên mu bàn tay, nhưng khi kích thích vị trí này, các sợi thần kinh cảm giác phân bố ở da và cơ bắp sẽ được kích hoạt và truyền tín hiệu lên não. Những tín hiệu này tác động đến thân não, vùng dưới đồi và thậm chí cả hệ viền kiểm soát cảm xúc. Đặc biệt, kích thích này được biết là thúc đẩy hoạt động của dây thần kinh phế vị, vốn là trục chính của thần kinh phó giao cảm. Vì dây thần kinh phế vị trực tiếp điều hòa nhu động ruột và dạ dày, cũng như sự bài tiết enzyme tiêu hóa và axit dạ dày, nên kích thích huyệt Hợp Cốc có thể góp phần thúc đẩy nhu động ruột và nâng cao khả năng tiêu hóa.
Ngoài ra, việc kích thích huyệt Hợp Cốc có thể thúc đẩy tiết ra các chất giảm đau tự nhiên như endorphin, giúp xoa dịu cảm giác khó chịu hoặc đau bụng. Kích thích này cũng mang lại kỳ vọng làm giảm phản ứng căng thẳng tổng thể thông qua việc điều hòa bài tiết hormone căng thẳng cortisol. Nó còn làm tăng lưu lượng máu đến ruột, giúp cung cấp chất dinh dưỡng và oxy thuận lợi cho các tế bào ruột, từ đó cải thiện chức năng ruột. Sự lưu thông của khí trong Đông y có thể được y học hiện đại giải thích bằng các phản ứng sinh lý phức hợp như điều hòa chất dẫn truyền thần kinh và hormone, cải thiện lưu lượng máu. Vượt ra khỏi khía cạnh đơn thuần là khai thông tắc nghẽn, thao tác này đóng vai trò như một công tắc hiệu quả giúp lấy lại sự cân bằng của hệ thần kinh tự chủ và trục ruột-não, vốn là hệ thống điều hòa quan trọng nhất của cơ thể. Như vậy, huyệt Hợp Cốc không chỉ đóng vai trò quan trọng đối với táo bón do tiêu hóa và cảm giác khó chịu vùng bụng, mà còn giúp cải thiện thể trạng toàn thân.
