Cơn đau rát do ợ nóng và cảm giác tức ngực suốt đêm làm mất ngủ không chỉ đơn thuần là sự bất tiện, mà còn làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống. Y học hiện đại giải thích nguyên nhân của tình trạng này là bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Ở người khỏe mạnh, khi thức ăn đi qua thực quản xuống dạ dày, cơ thắt thực quản dưới (LES) giữa dạ dày và thực quản sẽ đóng lại để ngăn axit dạ dày trào ngược. Tuy nhiên, khi cơ vòng này suy yếu hoặc hoạt động không hiệu quả, dịch dạ dày sẽ trào ngược vào thực quản, kích thích niêm mạc thực quản và gây viêm, hình thành bệnh viêm thực quản trào ngược.
Các triệu chứng viêm thực quản trào ngược thường trở nên trầm trọng hơn vào ban đêm vì một số lý do khoa học. Khi nằm, lực hấp dẫn giảm đi khiến axit dạ dày dễ trào ngược vào thực quản hơn; đồng thời trong lúc ngủ, tuyến nước bọt tiết ít hơn làm suy giảm khả năng trung hòa và rửa trôi axit trong lòng thực quản. Ngoài ra, tần suất nuốt khi ngủ giảm rõ rệt khiến axit dạ dày đọng lại trong thực quản lâu hơn. Tất cả những yếu tố này làm trầm trọng thêm triệu chứng về đêm, cản trở giấc ngủ sâu.
Điều đáng lưu ý là tác động không chỉ dừng lại ở sự trào ngược. Tình trạng trào ngược axit dạ dày mạn tính còn ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Tình trạng viêm và kích ứng ở thực quản sẽ kích hoạt dây thần kinh phế vị (Vagus nerve) – vốn điều hòa các chức năng tự chủ của cơ thể như tiêu hóa, nhịp tim, hô hấp và liên quan mật thiết đến chất lượng giấc ngủ. Khi dây thần kinh phế vị bị kích thích quá mức, cơ thể khó thư giãn, kích hoạt thần kinh giao cảm và làm xáo trộn cân bằng hormone, tiêu biểu là việc tiết melatonin giúp điều hòa giấc ngủ.
Bên cạnh đó, cảm giác khó chịu dai dẳng cả ngày lẫn đêm đẩy cơ thể vào trạng thái căng thẳng mạn tính. Tình trạng này kích hoạt trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) điều hòa phản ứng căng thẳng, làm tăng tiết các hormone như cortisol. Nồng độ cortisol tăng cao làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ, đặc biệt cản trở giấc ngủ REM và giấc ngủ non-REM sâu, khiến cơ thể vẫn mệt mỏi dù đã ngủ.
Hệ quả là, viêm thực quản trào ngược gây ra mất ngủ, và mất ngủ lại làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh, tạo nên một vòng luẩn quẩn. Thiếu ngủ có thể làm tăng tiết axit dạ dày và tăng nhạy cảm thực quản, khiến biểu hiện trào ngược càng thêm nặng nề. Việc cắt đứt vòng luẩn quẩn này để đưa cơ thể về trạng thái an tĩnh là điều vô cùng cần thiết.
