Y học hiện đại định nghĩa rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là một rối loạn tâm thần liên quan đến rối loạn chức năng não bộ. Đặc biệt, sự quá kích hoạt của ‘vòng vỏ não-thể vân-đồi thị-vỏ não (Cortico-Striato-Thalamo-Cortical, CSTC loop)’ được xem là nguyên nhân cốt lõi. Vòng mạch này tham gia vào quá trình hình thành suy nghĩ, hành vi và thói quen. Ở người mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế, các suy nghĩ nhất định bị lặp lại một cách bất thường, hoặc các hành vi cưỡng chế nhằm giải tỏa lo âu bị củng cố thành thói quen cố hữu. Sự mất cân bằng giữa các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine và GABA cũng đóng vai trò quan trọng. Đặc biệt, serotonin tham gia sâu sắc vào việc điều hòa cảm xúc, giấc ngủ, cảm giác thèm ăn cũng như kiểm soát lo âu và xung động. Do rối loạn chức năng của hệ thống serotonergic thường được quan sát thấy ở người bệnh, nên các thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) đang được sử dụng chủ yếu.
Vậy thì việc ‘an định tâm’ và ‘huyệt Thần Môn’ trong Đông y bảo giám có thể được lý giải như thế nào dưới góc nhìn y học hiện đại? Nhiều nghiên cứu đã gợi ý khả năng châm cứu, đặc biệt là kích thích huyệt Thần Môn, có thể mang lại tác động tích cực đến sự thay đổi chức năng não bộ. Kích thích huyệt Thần Môn có thể hỗ trợ cân bằng hệ thần kinh tự chủ thông qua việc tăng cường hoạt tính của thần kinh phó giao cảm. Hệ thần kinh tự chủ kết nối trực tiếp với phản ứng căng thẳng, giữ vai trò quan trọng trong việc điều hòa cảm giác lo âu. Khi thần kinh phó giao cảm được kích hoạt, nhịp tim sẽ hạ xuống, huyết áp ổn định và cơ thể chuyển sang trạng thái ‘nghỉ ngơi và tiêu hóa’, từ đó cảm giác lo âu giảm bớt.
Ngoài ra, cũng có kết quả nghiên cứu cho thấy kích thích huyệt Thần Môn có thể ức chế sự quá kích hoạt của một số vùng não nhất định, chẳng hạn như hạch hạnh nhân (amygdala) phụ trách nỗi sợ và lo âu, đồng thời nâng cao chức năng của vỏ não trước trán (prefrontal cortex) vốn giữ vai trò then chốt trong việc điều hòa cảm xúc. Xét về mặt chất dẫn truyền thần kinh, châm cứu được xem là có thể góp phần cải thiện tâm trạng và xoa dịu lo âu thông qua việc điều hòa bài tiết nhiều chất dẫn truyền thần kinh khác nhau như serotonin, norepinephrine và endorphin. Ngay cả đối với bệnh nhân rối loạn lo âu hoặc trầm cảm, các nghiên cứu cũng đã ghi nhận những trường hợp châm cứu tạo ra các biến đổi về cấu trúc và chức năng não bộ, mang lại hiệu quả tích cực. Nhờ vậy, một điểm nhỏ bé mang tên ‘huyệt Thần Môn’ đã tạo nên cơ sở khoa học cho khả năng tác động đến mạng lưới rộng lớn giữa thân và tâm, từng bước nới lỏng vòng luẩn quẩn của những ý nghĩ và hành vi ám ảnh cưỡng chế.
