“Bác sĩ ơi, cứ mỗi lần căng thẳng là em lại bị đầy bụng khó tiêu và đau bụng. Tại sao lại như vậy?” Rất nhiều người đã hỏi tôi câu này. Đúng vậy, khoa học hiện đại cũng khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa thân thể và tâm trí. Giống như Đông y bảo giám ví tâm là 'quân chủ chi quan', não bộ đóng vai trò là cơ quan chỉ huy toàn bộ cơ thể. Đặc biệt khi căng thẳng, trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) được kích hoạt, khiến hormone căng thẳng như cortisol tiết ra quá mức. Những hormone này lập tức đưa cơ thể vào trạng thái phòng thủ.
Trong quá trình đó, cơ quan tiêu hóa là một trong những nơi chịu ảnh hưởng đầu tiên. Bởi vì trong tình huống căng thẳng, năng lượng phải ưu tiên chuyển đến những cơ quan cấp thiết hơn cho sinh tồn như cơ bắp hay não bộ, nên chức năng tiêu hóa tạm thời bị 'đình trệ' hoặc suy giảm rõ rệt. Hệ thần kinh giao cảm bị hưng phấn làm ức chế nhu động đường tiêu hóa, dịch axit dạ dày tiết ra thất thường, và độ nhạy cảm của ruột tăng lên, có thể dẫn đến nhiều triệu chứng như đau bụng, co thắt, tiêu chảy, táo bón. Lưu lượng máu đến niêm mạc dạ dày-ruột giảm làm giảm tiết enzyme tiêu hóa, dạ dày không thể phân giải thức ăn bình thường nên dễ dẫn đến chướng bụng, buồn nôn, đau vùng thượng vị. Căng thẳng mạn tính còn gây mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, khiến các vấn đề tiêu hóa nói chung thêm trầm trọng.
Vậy 'huyệt Thần Môn' trong Đông y bảo giám được giải thích thế nào dưới góc nhìn y học hiện đại? Về mặt giải phẫu, huyệt Thần Môn nằm ở mặt trong cổ tay, phía xương trụ thẳng hàng với ngón út, nằm gần khu vực tác động đến dây thần kinh giữa và hệ thần kinh tự chủ. Khi bấm huyệt hoặc châm cứu tại vị trí này có thể kích thích dây thần kinh phế vị, dẫn đến kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm. Dây thần kinh phế vị kết nối trực tiếp não bộ với cơ quan tiêu hóa, là thành phần chủ chốt của hệ thần kinh phó giao cảm. Khi thần kinh phó giao cảm được kích hoạt, sự hưng phấn quá mức của thần kinh giao cảm sẽ bị ức chế, nhịp tim ổn định, huyết áp hạ xuống và giúp cơ thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi và tiêu hóa.
Nói cách khác, kích thích huyệt Thần Môn có thể giúp làm dịu hệ thần kinh đang căng thẳng do phản ứng stress, khôi phục lại nhu động đường tiêu hóa nhịp nhàng và thúc đẩy tiết enzyme tiêu hóa. Trên thực tế, nhiều nghiên cứu đã chứng minh kích thích các huyệt vị nhất định mang lại hiệu quả điều hòa hệ thần kinh tự chủ, giảm đau và giảm lo âu. Bấm huyệt Thần Môn không đơn thuần là làm dịu triệu chứng tạm thời, mà còn là phương pháp thông thái giúp điều hòa phản ứng quá mức của hệ thần kinh tự chủ, một trong những nguyên nhân gốc rễ của stress, để lấy lại sự cân bằng thân tâm. Khoảnh khắc này một lần nữa chứng minh một cách trọn vẹn trí tuệ cổ nhân: tâm có an thì bụng dạ mới yên.
