Bạn đã từng nghe đến thuật ngữ rối loạn thần kinh thực vật chưa? Trong cơ thể chúng ta, thần kinh giao cảm và thần kinh phó giao cảm cân bằng nhau như một chiếc bập bênh để điều hòa mọi chức năng của các cơ quan. Thần kinh giao cảm hô to tình trạng khẩn cấp để kích thích cơ thể và thúc đẩy năng lượng, còn thần kinh phó giao cảm lại bảo bây giờ có thể nghỉ ngơi rồi để làm dịu cơ thể và tích trữ năng lượng. Hai dây thần kinh này phải hoạt động nhịp nhàng thì chúng ta mới ngủ ngon, tiêu hóa thức ăn tốt và ứng phó linh hoạt với căng thẳng.
Thế nhưng cuộc sống của người hiện đại thì sao? Sự cạnh tranh không ngừng, công việc quá tải, thói quen sinh hoạt thất thường và căng thẳng kéo dài khiến cơ thể thường xuyên rơi vào tình trạng cường giao cảm quá mức, giống như chuông báo động cứ reo liên tục. Khi mệnh lệnh hãy luôn căng thẳng, hãy luôn sẵn sàng của thần kinh giao cảm kéo dài liên tục, cơ thể sẽ dễ mệt mỏi và kiệt sức. Từ đánh trống ngực và thở gấp, căng cơ làm mỏi cổ vai, khó tiêu mạn tính, cho đến mất ngủ khó vào giấc… Tất cả những triệu chứng này chính là tín hiệu khẩn cấp của hệ thần kinh tự chủ bị mất cân bằng.
Não bộ và cơ thể gắn kết với nhau như những sợi chỉ, nên khi não nhận biết căng thẳng, nó sẽ lập tức tác động đến hệ thần kinh tự chủ, từ đó tiếp tục ảnh hưởng đến toàn thân như hệ tim mạch, hệ tiêu hóa, hệ nội tiết. Ví dụ, trong tình huống căng thẳng, thần kinh giao cảm được kích hoạt làm huyết áp tăng, nhịp tim nhanh hơn và suy giảm chức năng tiêu hóa. Nếu tình trạng này kéo dài, cuối cùng sẽ dẫn đến suy giảm chức năng toàn thân và suy yếu miễn dịch, khiến chất lượng cuộc sống giảm sút rõ rệt.
Huyệt Thần Môn mà Đông y bảo giám gọi là cánh cửa của tinh thần cũng có thể được giải thích tầm quan trọng dưới góc độ thần kinh học hiện đại. Huyệt Thần Môn nằm trên lằn chỉ cổ tay phía xương trụ, gần với khu vực có dây thần kinh giữa đi qua. Việc bấm huyệt hoặc châm cứu vào vị trí này có thể kích thích dây thần kinh phế vị, từ đó kích hoạt thần kinh phó giao cảm giúp cơ thể thư giãn. Trên thực tế, các nghiên cứu cho thấy kích thích một số huyệt vị nhất định mang lại tác động tích cực trong việc cải thiện độ biến thiên nhịp tim, giảm nồng độ hormone căng thẳng và làm dịu cảm giác lo âu. Nghĩa là, bấm huyệt Thần Môn không chỉ đơn thuần là do tâm lý, mà thông qua các con đường thần kinh học, phương pháp này giúp trấn tĩnh thần kinh giao cảm đang bị cường hóa quá mức và kích hoạt thần kinh phó giao cảm đảm nhận việc thư giãn, đem lại tác dụng có ý nghĩa khoa học trong việc tìm lại sự cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Giống như việc chỉnh lại âm lượng của một chiếc loa hỏng, huyệt vị này đóng vai trò tinh chỉnh một cách tinh tế hệ thống phức tạp trong cơ thể chúng ta.
