Cổ và vai của cơ thể chúng ta là một tập hợp phức tạp gồm cơ, thần kinh và mạch máu đan xen. Khái niệm 'đường dẫn khí huyết' trong Đông y bảo giám có thể xem là tương đương với sự liên kết mang tính cơ quan của các cấu trúc giải phẫu này trong y học hiện đại. Đặc biệt, các cơ xung quanh gáy và vai đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ cũng như vận động đầu, nếu các cơ này bị căng thẳng quá mức hoặc tổn thương sẽ gây ra nhiều vấn đề.
Điển hình nhất chính là 'đau đầu căng cơ (Tension-type Headache)' và 'đau đầu do đốt sống cổ (Cervicogenic Headache)'. Đau đầu căng cơ phát sinh chủ yếu do căng thẳng, mệt mỏi, tư thế không đúng kéo dài khiến các cơ xung quanh gáy, vai và đầu co thắt liên tục. Cơn đau có đặc điểm âm ỉ, cảm giác bị đè ép như bị thắt chặt bằng dải băng quanh đầu. Điều này xảy ra do tuần hoàn máu trong cơ bị cản trở, các chất cặn bã tích tụ và tiết ra chất gây đau.
Đau đầu do đốt sống cổ, đúng như tên gọi, là chứng đau đầu phát sinh do vấn đề ở cổ. Nguyên nhân có thể do sai lệch trục đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm cổ, hoặc viêm dây chằng, khớp quanh cổ. Đặc biệt, các dây thần kinh từ đốt sống cổ số 1 đến số 3 phụ trách cảm giác của vùng chẩm, mặt và đầu; khi các dây thần kinh này bị chèn ép hoặc kích thích do căng cơ cổ hoặc vấn đề ở khớp, chúng thường dẫn đến đau đầu. Các cơ vai kết nối trực tiếp với đốt sống cổ này, do đó tình trạng căng cứng mạn tính của cơ vai cản trở chuyển động bình thường của đốt sống cổ, từ đó dẫn đến chèn ép thần kinh và tạo thành vòng luẩn quẩn gây đau đầu nguồn gốc cổ.
Ngoài ra, 'hội chứng đau cơ mạc (Myofascial Pain Syndrome)' cũng là một phần quan trọng trong mắt xích liên kết giữa vai và đau đầu. Điểm kích hoạt (Trigger Point) xuất hiện ở cơ cổ và vai không chỉ gây đau tại chỗ mà còn có thể lan truyền cơn đau sang một vùng hoàn toàn khác. Ví dụ, điểm kích hoạt hình thành ở cơ thang phía trên vai hoặc các cơ dưới chẩm phía sau cổ có thể lan truyền cơn đau đến thái dương, phía sau mắt hoặc đỉnh đầu, khiến người bệnh cảm giác như bị đau nửa đầu.
Những cơ chế phức tạp này giải thích cho tình trạng căng cứng vai và đau đầu ở con người hiện đại. Làm việc trên máy tính thời gian dài, sử dụng điện thoại thông minh, tư thế ngủ sai gây tải trọng liên tục lên cơ cổ và vai, dẫn đến tổn thương vi mô sợi cơ và phản ứng viêm; điều này vượt qua cơn đau thông thường để chuyển thành phản ứng quá mẫn của hệ thần kinh, làm hạ thấp ngưỡng đau. Do đó, nếu là cơn đau đầu vượt quá mức đau cơ đơn thuần, việc xem xét toàn diện và chăm sóc các vấn đề cấu trúc quanh vai và cổ là rất quan trọng. Trí tuệ của tiền nhân rằng không một bộ phận nào trên cơ thể bị đau một cách độc lập đang được khoa học hiện đại chứng minh.
